Commentaar

MH17-onderzoek was goed werk, het vervolg erg onzeker

nrcvindt

Onomstotelijk bewijs, wettig en overtuigend, solide conclusies – het Joint Investigation Team van Nederland, Maleisië, Oekraïne, België en Australië heeft een eind aan veel onzekerheid gemaakt. Niet eens zozeer door de inhoud van de mededeling – die kwam niet meer onverwacht. Maar door het feit van de vaststelling, de zekerheid in de gebruikte taal en natuurlijk de grondigheid van het onderzoek, waar de politiek tot nu toe bovendien afstand tot wist te bewaren. Ja, de raket werd afgevuurd uit pro-Russisch gebied in de Oekraïne, dat werd beheerst door separatisten. De installatie werd inderdaad aangevoerd vanuit Rusland en daarheen ook weer teruggebracht. Er is zicht op een dadergroep.

Dit is dus een gezaghebbende conclusie, gedragen door de opsporingsautoriteiten van de getroffen landen, die strafrechtelijk houvast biedt voor de volgende stap – het opsporen en berechten van de verdachten. En die politiek als plechtanker kan dienen voor het verder opvoeren van de druk op Rusland, dat kennelijk de sleutel in handen heeft tot de direct verantwoordelijken.

Hierna wordt het dan ook pas echt moeilijk. Niet alleen omdat een grootmacht als Rusland politiek niet makkelijk te isoleren is, opdat het zal meewerken. Zoals dat eerder met Libië nog wel lukte. Dat land leverde in 1998 de verdachten van de Lockerbie-aanslag uit die tien jaar eerder, in 1988 plaatsvond. En ook toen waren het de uitvoerders en niet de beramers. Deze daders werden overigens na hun straf als helden weer terug verwelkomd.

Het strafrechtelijk vervolg is zeer ingewikkeld. Het onderzoek zegt honderd betrokkenen bij MH17 te hebben geïdentificeerd – getuigen en verdachten door elkaar. Wie wist wat en deed wat, op welk moment en waarom, is nog onduidelijk. Of die waarheid ooit boven water komt, hangt behalve van deze mensen zelf, ook af van medewerking van het land waar zij zich bevinden. Er bestaat nu eenmaal geen internationaal opsporingsapparaat of internationaal sluitend rechtssysteem. De beste optie lijkt een VN-tribunaal, dat Rusland tot nu toe afwees, maar later nog kan omarmen als neutraal forum en politieke gelegenheidsoplossing.

Het ‘pak ze’ sentiment dat nu heerst schept irreëele verwachtingen. Het strafrechtelijk onderzoek moet met dezelfde volharding en precisie worden voortgezet, totdat er even ‘onomstotelijk’ personen kunnen worden aangeduid, handelingen gereconstrueerd en motieven aannemelijk gemaakt. Dat lukt niet met radarbeelden of forensisch onderzoek, maar dat vraagt om klassiek recherchewerk ter plaatse. Daarvoor is toegang nodig. En dan is het nóg uiterst onzeker of er ooit iemand voor de rechter zal komen.