Eigentijds chatten met de wijze Erasmus

Erfgoed

De Koning opende woensdag in Bibliotheek Rotterdam de Erasmus Experience, die eigenlijk niet over Erasmus gaat, maar over de bezoeker.

Bij de Erasmus Experience kom je niet binnen met een vraag, maar met een mening. Bijvoorbeeld: ik mag zeggen wat ik wil. Daarna kun je gaan toetsen wat Erasmus van jouw opvatting vindt. Je mag het gerust oneens blijven met de grote wijsgeer, maakt niet uit, je krijgt toch wel een beloning: een slijpsteentje voor de geest. En wie aan het eind van de ‘experience’ zijn e-mailadres opgeeft krijgt zijn eigen gedachtegoed – dus niet dat van Erasmus – thuisgestuurd.

Eigentijdser had Bibliotheek Rotterdam de tentoonstelling in het Erasmusjaar (550 jaar geleden geboren) niet kunnen inrichten. Het draait niet om historische kennis, maar om interactieve beleving, niet om een overzicht van Erasmus’ oeuvre, maar om enkele blokken (geloof, gedrag en taal) en niet om het collectief, maar om het ik. Een soort Mijn ING, maar dan rond geestelijke rijkdom. Koning Willem-Alexander opende woensdag de tentoonstelling in het gezelschap van Burgemeester Aboutaleb.

De bibliotheek heeft bewust voor deze vorm gekozen, „omdat we ons opnieuw zullen moeten uitvinden, willen we over vijf jaar nog bestaan”, aldus conservator Adrie van der Laan. Volgens hem zijn bovengenoemde thema’s van alle tijden en dus ook nu nog steeds het overdenken waard. „We willen de bezoeker door de bril van Erasmus naar zijn eigen mening laten kijken, waarbij we over de inhoud van die mening geen opvatting hebben. Deze expositie is niet politiek correct.”

Van de Erasmus-erfgoedcollectie die Van der Laan beheert – vijfduizend titels van en over de filosoof – is op de expositie weinig terug te vinden. Alleen zijn bekendste werken, zoals Lof der zotheid, staan uitgestald met daarnaast wel meteen weer eigentijdse titels als Taal is zeg maar echt mijn ding van Paulien Cornelisse. Bibliotheek Rotterdam is de eerste die haar erfgoedcollectie op deze eigentijdse wijze toegankelijk maakt.

Wie de expositie betreedt mag zichzelf eerst symbolisch leegschudden op een digitale stip, zodat er ruimte kan ontstaan voor meningsvorming. Vervolgens loopt de bezoeker langs een interactieve wand met beknopte informatie over Erasmus. Wie liever kijkt dan leest kan diezelfde informatie terugvinden op een computerscherm.

Op de interactieve wand prijkt prominent een aantal aan Erasmus ontleende stellingen, zoals: goed samenleven begint met taal, woorden maken de mens, God is liefde, oorlog is onvermijdelijk, een goed mens is thuis in elk land en: ik mag doen wat ik wil.

Laten we kiezen voor: ik mag doen wat ik wil. Met ons digitale polsbandje klikken we ‘eens’ aan. Daarna kunnen we op de middentafel checken wat Erasmus daarvan vindt. „Nou, dan voel je je een vrije vogel”, mijmert de wijsgeer, „maar als iedereen doet waar ‘ie zin in heeft, is dat voor jou dan ook oké?” Toegegeven, daar heeft Erasmus een punt. We klikken ‘nee’ aan en lezen, zoals bij Whatsapp: Erasmus aan het typen. „Er is goed en slecht gedrag”, overweegt hij. „Door kennis gaan mensen zich vaak beter gedragen. Niets werkt beter dan goed gedrag met een lach.” Einde van de Erasmus-chat. We mogen ons gedachtegoed nu ‘toevoegen aan de digitale kluis.’

Wat zou de filosoof zelf vinden van deze experience? Zou hij zich omkeren in zijn graf, of er misschien een nieuw hoofdstuk aan wijden in Lof der zotheid? Van der Laan denkt van niet. „Hij zou, vermoed ik, wel bezwaar maken tegen het woord experience, omdat hij hecht aan de eigen taal. Maar voor de rest zou hij het een uitstekend idee vinden. Hij was een echte onderwijzer: kennis vermeerderen door actief iets te gaan doen, past helemaal bij Erasmus. Evenals de humor die in onze expositie verborgen zit.”

Erasmus dus niet als doel, maar als middel. Over wijsgeer zelf zal de bezoeker niet veel wijzer worden. Ook bronverwijzingen zijn zeldzaam. Vaak staat er simpelweg: dit zegt Erasmus ergens… Maar om de eigen opvattingen te scherpen is de Erasmus Experience een aardige belevenis. Zeker als het een eerste kennismaking met de wijsgeer betreft.