‘De crisis van de man is de basis voor Trump’

Hanna Rosin De Amerikaanse schrijfster van de bestseller The End of Men, merkt met de opkomst van Donald Trump dat verandering tot weerstand leidt. „Trumps kracht is dat hij de witte, lager opgeleide mannen aanspreekt op hun statusverlies.”

Foto Franck Ferville/Hollandse Hoogte

Toen Hanna Rosin vier jaar geleden ‘het einde van de man’ aankondigde, deed ze dat met een optimistische toon. Vrouwen verdringen mannen van hun oude machtsposities, schreef ze in haar boek The End of Men. En hoewel mannen met een lagere opleiding snel hun status verliezen, is dat uiteindelijk ook goed nieuws voor mannen, vond Rosin. Zij worden ontlast van de druk de kostwinner te zijn. Rosin ontmoette „open en nieuwsgierige” mannen, die haar vroegen: „Ik ben mijn baan kwijt en vind het leuk om thuis te zitten. Is dat oké?”

En toen kwam Donald Trump op, en begon het haar op te vallen dat verandering tot weerstand leidt.

„De crisis van de man is de drijvende kracht achter Trump”, zegt de feministische schrijver en journalist. Rosin (1970) zit peinzend, haar gedachten ordenend, op de veranda van haar huis in Washington. „Om deze verkiezingen te begrijpen, moet je de oorlog tussen de seksen zien. Veranderende machtsstructuren tussen mannen en vrouwen zijn de onderliggende oorzaak van de populariteit van Trump.”

Sinds de buitenstaander Trump een serieuze factor werd, debatteren politicologen over de vraag wat zijn aanhang drijft. Grof gezegd zijn er twee scholen. De economische school zegt dat alles te maken heeft met de economie. Amerikanen hebben een crisis achter de rug, de oude maakindustrie verdwijnt. Een tweede school bestrijdt die visie, en zegt dat racisme zijn aanhang drijft.

„Ik vind beide interpretaties beperkt”, zegt Hanna Rosin. „Trumps kracht is dat hij de witte, lager opgeleide mannen aanspreekt op hun statusverlies. Racisme en economische onzekerheid zijn bij hen geen bepalende factoren. Ze zien de orde der dingen om zich heen veranderen, en vragen zich af: wat is mijn plaats nog?”

Maar Trump heeft het vaak over banen die hij terug laat keren, of over migranten. Speelt dat geen rol bij zijn aanhang?

„Hij spreekt in metaforen. Ik zag Trump niet zo lang geleden spreken op het conservatieve congres CPAC. Daar viel me op dat hij een mannelijk idioom gebruikt, dat aansluit bij zijn overwegend mannelijke aanhang. Als hij het heeft over een wedergeboorte van de staalindustrie, bedoelt hij niet dat die banen echt terugkeren. Dat is onmogelijk. Maar zijn aanhangers begrijpen waar hij het over heeft. Het is hun gevoel van verlies.”

Hebben zij gelijk? Heeft het veranderende Amerika hun nog iets te bieden?

„Wat ik zo interessant vind, is dat veel problemen die we decennialang als typische Afro-Amerikaanse problemen zagen, nu opeens voorkomen bij witte, lager opgeleide mannen. Gebroken gezinnen. Werkloosheid. Hun gezondheid. Alle bevolkingsgroepen worden steeds ouder, behalve deze groep. Ze gaan eerder dood, drugsverslaving komt er steeds vaker voor. Dat kan ik niet los zien van hun afnemende toekomstperspectief.”

De toenemende macht van vrouwen heeft volgens Rosin de klasseverschillen in de VS verscherpt. Trouwen is een luxe geworden, die onder lager opgeleiden steeds minder vaak voorkomt. Het huwelijk is voor vrouwen steeds minder een economische noodzaak. „Daarbij verstarren mannen met een lagere opleiding op de arbeidsmarkt. Het is niet zo dat er geen werk meer is, maar de aard van het werk is anders. In de dienstensector zijn ook banen. Maar onder mannen leeft een gevoel van schaamte, dat werk past niet bij hun mannelijkheid. Trump speelt daarop in.”

Lees ook onze recensie van The End of Men: Het matriarchaat heeft de toekomst

Rosin kent de Trump-kiezer beter dan de meeste Washingtonians. Haar gepensioneerde ouders – Israëlische migranten in Queens, New York – stemmen op Trump. Vader was taxichauffeur, moeder secretaresse. „Mensen uit een arbeidersklasse die niet houden van opsmuk. Politici vinden ze al snel nep, gemaakt. Trump spreekt hun taal. Het is het Engels dat ze elke dag horen. Hij praat over macht, over winnaars en verliezen. Zo praten zij ook.”

Trumps fouten zien ze wel, zegt Rosin, die vergeven ze hem. „Lees de Torah, zeggen ze dan. Israël werd altijd geleid door mensen die grote fouten maakten. David, Saul, Salomo. Dat maakte die leiders menselijk. Ze hebben liever een mens als Trump dan Hillary Clinton, die is onecht.”

Uw moeder noemt zichzelf een feminist, net als u. Wat is, vanuit feministisch perspectief, het argument voor Trump?

„Trump is voor haar minder bedreigend dan Ted Cruz, die een ideologische, christelijke vrouwonvriendelijke agenda heeft. Trump staat ver af van de ‘Oorlog tegen Vrouwen’, die de Republikeinse Partij decennia voerde. Hij geeft niet om abortus. Het is meer iets cultureels. Een vrouw hoort een traditionele rol te vervullen.”

Hanna Rosin interviewde haar moeder deze maand voor een podcast van Slate. Ze wilde begrijpen wat Trumps aantrekkingskracht op haar ouders is. Waarom steun je hem, vroeg ze, terwijl hij vrouwonvriendelijke uitspraken doet? Hij noemde komiek Rosie O’Donnell een fat ass, en suggereerde dat hij kritisch werd ondervraagd door Megyn Kelly (Fox News) omdat ze ongesteld was.

„Hij weet zelf ook dat het dom was”, zei haar moeder. „Hij is geen perfecte kandidaat. Maar je moet het afwegen tegen de ander, en dan kies ik Trump.”

Trump krijgt steun van de alt-right-beweging, een erg rechtse groep die vooral onder jongeren populair is. Die beweging is sterk vóór homo-emancipatie, maar fel anti-feministisch. Op Breitbart, de site die een steunpilaar voor Trumps campagne is, wordt gepleit voor afschaffing van anticonceptie. „Die paradox is te verklaren doordat homo’s niet als bedreiging worden gezien. Die strijd is gestreden in de VS. Vrouwen zijn wel een bedreiging, omdat de sociale rollen zo snel veranderen.”

Omdat deze tweedeling zo scherp is, wordt Hillary Clinton ervan weerhouden het historische karakter van haar verkiezing te onderstrepen. „Ze heeft mensen die dat vinden al in haar kamp. Ze kan de eerste vrouwelijke president worden, maar praat er in speeches nauwelijks over. Dat zou mensen weg kunnen jagen.”

U steunt Clinton. Bent u enthousiast over haar?

„Boy.” Er volgt een lange stilte. „Ik zie het gewicht, de symboliek. Ook zonder euforisch over haar te zijn. Waarom dwingt Clintons publieke bestaan haar tot paranoia en leugenachtigheid? Ze gaat liever naar avondjes met geldschieters dan dat ze aanhangers toespreekt. Dat is haar wereld. Daarom vraagt mijn moeder zich af: wat heeft deze vrouw mij te bieden?”