Baltimore, stad der vrouwen

Reportage In voormalige industriestad Baltimore zijn veel mannen werkloos en staan vrouwen aan de top. Dat is winst. Maar ze verdienen relatief weinig. En dus is hun stad armer.

Reese Clarke is voormalig psychologie-student, ze verliet de universiteit zonder diploma en is nu galeriehouder. Foto Brian Schneider

Het is maandagochtend in Baltimore. Cliff Jackson (27) heeft zijn vrouw Linda afgezet op haar werk en dochter van vijf naar school gebracht. Hij laadt op de parkeerplaats van Mondawmin Mall de kinderwagen uit de auto. Met zijn dochtertje van twee begint hij, zoals elke week wel een paar keer, aan zijn wandeling door het winkelcentrum. Het westen van de stad, waar hij woont, wordt geteisterd door leegstand, armoede en onveiligheid. Maar in Mondawmin Mall komt Jackson graag. Hij haalt er koffie, scharrelt bij een rek met sportkleren, en hangt wat rond met een paar andere mannen.

Een paar jaar geleden werkte Cliff Jackson nog. Hij was schoonmaker in een ziekenhuis, de beste baan die hij ooit had, zegt hij. Van dat salaris kon hij zijn jonge gezin onderhouden. „Maar ik heb het verknald. Ik bleef maar te laat komen, tot ik ben weggestuurd.” Zijn vrouw Linda ging solliciteren, en is nu supermarktmanager. Zij zorgt voor het geld, hij voor de kinderen.

Mondawmin Mall, een geel gebouw met drie verdiepingen, is een van de weinige blikvangers in dit deel van Baltimore. Het heeft een onstuimige geschiedenis: ooit vielen hier zo vaak doden door bendeconflicten, dat het centrum de bijnaam Murder Mall kreeg. De rellen in Baltimore, vorig jaar, begonnen hier, voor de ingang. Er lopen nu bewakers, die de rust bewaren.

Er is hier de laatste jaren nog iets veranderd, vertelt Helen Cabral, eigenaar van een damesmodezaak. Ze wijst naar buiten.

„Kijk eens goed naar het winkelend publiek. Allemaal mannen. En de meeste winkels zijn tegenwoordig in handen van vrouwen. Een jaar of tien geleden was dat precies andersom.”

Het restaurant, de nagelstudio, de meeste kledingwinkels.

Foto

Lex Jane is freelance business consultant. Foto Brian Schneider

Ook de man van Helen Cabral is werkloos. Het echtpaar is afkomstig uit India, en ging in de VS wonen om het collegegeld van hun twee achtergebleven kinderen te betalen. Zij zette een bedrijfje op, hij werkte als klusjesman en techniciën in de bouw. Tijdens de economische crisis van 2008 verloor hij zijn baan, en daarna is het nooit meer wat geworden.

Cabral: „Hij passeerde de zestig, is niet bijgeschoold. Ik zeg altijd: hij kan het tempo van de nieuwe tijd niet meer aan.” Zij verdient de kost, al is het niet veel meer. Haar bedrijf lijdt al een paar jaar verlies. Damesmode kun je ook op internet bestellen. En van de mannen moet ze het hier ook niet hebben. Hoe haar echtgenoot de situatie vindt? Vreselijk natuurlijk, schatert Cabral.

„Hij denkt heel traditioneel, vindt dat hij het geld moet verdienen. Ik zeg altijd: ‘Goed, wil je vanaf nu dan honger lijden?’”

De klad in de zware industrie

Wie de belangrijkste recente omwenteling in de economie wil zien, moet naar de stad waar je die misschien het minst zou verwachten. Baltimore werd ruim een eeuw geleden groot met staal, kolen en ijzer. Een havenstad van zware industrie, fabrieken en scheepswerven. Halverwege de twintigste eeuw kwam de klad erin. Baltimore liep leeg, en leed onder een crack-epidemie. Nog altijd staan 16.000 woningen leeg. Amerikanen associëren Baltimore met vergane glorie, segregatie, en, na de dood van Freddie Gray in 2015, met politiegeweld.

Maar Baltimore loopt ook voorop, ondanks, of misschien wel dankzij de ellende. Vrouwen domineren deze stad. Ze verslaan mannen op vrijwel alle terreinen. Vrouwen doen het hier beter op de arbeidsmarkt, in het hoger onderwijs, en op maatschappelijke sleutelposities.

Aan de bestuurlijke top van Baltimore zijn vrouwen dominant. Stephanie Rawlings-Blake is sinds 2010 burgemeester, wordt volgend jaar waarschijnlijk opgevolgd door haar Democratische partijgenoot Catherine Pugh. Openbaar aanklager van Baltimore is de charismatische Marilyn Mosby, net als Rawlings-Blake een Afro-Amerikaanse vrouw. Mosby werd een bekendheid toen ze de agenten vervolgde die een rol speelden in Grays gewelddadige dood.

Foto Brian Schneider

Michele Gilman is hoogleraar Rechten aan de Universiteit van Baltimore, leidt het Centrum voor Toegepast Feminisme. Foto Brian Schneider

In de cultuurwereld is het niet anders. De directeuren van het Walters Art Museum en het American Visionary Art Museum zijn allebei vrouw. De chef-dirigent van het Baltimore Symphony Orchestra, Marin Alsop, is een vrouw. Alsop is de eerste vrouwelijke artistiek leider van een groot Amerikaans symfonieorkest. Ze zei erover: „Ik kan geen reden bedenken waarom vrouwen niet kunnen dirigeren. De dirigeerstok is niet zwaar. Je hoeft geen supermens te zijn, alleen maar een goede muzikant. Als samenleving vinden we het nog moeilijk vrouwen op leiderschapsposities te zien.”

Baltimore was altijd „een stad vol kansen voor mannen, zeker voor de lager opgeleiden”, zegt Michele Gilman op haar kantoor in het stadscentrum. Zij is hoogleraar Rechten aan de Universiteit van Baltimore, en leidt er het Centrum voor Toegepast Feminisme. „Voor mannen was er altijd een baan in een staalfabriek te vinden, of een scheepswerf. Die tijd is voorbij, de zware industrie is verdwenen. De banen die er nu zijn, vind je in de dienstensector, wetenschap, of de zorg. Plekken waar ze moeten concurreren met vrouwen, en het vaak afleggen.”

Deze ‘feminisering van de arbeidsmarkt’, zoals Gilman het noemt, verandert Amerika overal, van de steden tot het platteland, en van het industriële noordoosten tot het conservatieve Diepe Zuiden. In Baltimore is de trend het duidelijkst zichtbaar. Mannen zijn de industriële neergang en de economische crisis rond 2008 niet goed te boven gekomen, zegt Michele Gilman, en moeten nu concurreren met vrouwen die beter op de nieuwe tijd voorbereid zijn. Van de beroepsbevolking in Baltimore is nu 53,2 procent vrouw. Dat is veel hoger dan in alle andere grote steden, maar overal is die trend naar boven zichtbaar.

Klik of tap op onderstaande knoppen om door de grafieken te navigeren

Dat ligt volgens Gilman niet alleen aan de verandering van de aard van werk, maar ook omdat vrouwen meer bereid zijn te investeren in hun opleiding. Sinds enkele jaren bestaat de ruime meerderheid van de studenten aan Amerikaanse universiteiten uit jonge vrouwen. In de leeftijdscategorie van 24 tot en met 34 jaar heeft 37,5 procent van de vrouwen een bachelor, en slechts 29,5 procent van de mannen. Als we langs de collegezaal naast het kantoor van Gilman lopen, een ouderejaars college Familierecht, zitten daar tien vrouwelijke studenten, en vijf mannelijke.

In Baltimore zijn de vooruitzichten voor lager opgeleide mannen bovendien slecht. Tweederde van de bevolking is Afro-Amerikaan, en zwarte mannen worden disproportioneel vaak gestraft. Er zitten in Baltimore 19.000 mannen in de gevangenis, meestal om drugsdelicten. In de wijk Sandtown, dichtbij Mondawmin Mall, zit een op de twintig inwoners vast.

Missing Black Men

Dit Missing Black Men-fenomeen heeft de sociale dynamiek van Baltimore grondig veranderd, zegt Michele Gilman.

„Vrouwen vinden steeds minder vaak een partner uit een andere sociale laag dan zijzelf. Ik ben daar een goed voorbeeld van: mijn man is ook jurist. Voor lager opgeleide vrouwen betekent dat het huwelijk nauwelijks meer economische waarde heeft, want mannen laten het als kostwinner afweten. Ze worden onafhankelijker, en zorgen zelf wel voor hun inkomen. Het huwelijk is een luxeproduct geworden voor hoger opgeleiden.”

Foto Brian Schneider

Kelly Horvath is freelance editor. Foto Brian Schneider

Het lijkt goed nieuws, zegt Gilman. Vrouwen doen het beter, wat wil een feminist als zij nog meer? In werkelijkheid is het slécht nieuws. Oude maatschappelijke structuren blijven intact. Vrouwen verdienen nog altijd veel minder dan mannen. Een gemiddeld volledig inkomen voor een man in haar staat Maryland, berekende ze, is 59.000 dollar (circa 52.500 euro). Vrouwen verdienen gemiddeld 50.500 dollar (45.000 euro). Nu vrouwen in ruim vier op de tien huishoudens voor het inkomen zorgen, betekent dat een dramatische armoedeval. „Dit komt niet alleen voor bij lager opgeleiden. Ook hier op de universiteit verdienen wij vrouwen nog altijd minder. And it sucks.”

Vrouwen komen nog altijd minder snel in aanmerking voor een promotie, krijgen een lager salaris aangeboden, en betaalbare kinderopvang bestaat nauwelijks in de VS. Dat is niet alleen slecht nieuws voor vrouwen, de hele samenleving heeft er volgens haar last van. „Hier in Maryland leeft één op de vijf huishoudens waar vrouwen het geld verdienen onder de armoedegrens. De maatschappij emancipeert onvoldoende mee met de vrouwen, en die betalen daar een hoge prijs voor.” President Barrack Obama heeft geprobeerd het inkomensgat tussen mannen en vrouwen te dichten. Hij voerde onder meer een wet in die discriminatie op de werkvloer moet tegengaan. Onvoldoende, vindt Gilman. „We zien nu wat er gebeurt als de samenleving sneller verandert dan de instituties.”

Reese Clark, een 28-jarige Afro-Amerikaanse vrouw, zag dit probleem aankomen toen ze aan de universiteit van Baltimore psychologie studeerde. Ze nam zich als student voor dat ze maar op één manier vooruit kon komen in het leven: ga niet in loondienst, maar word je eigen baas.

„Volledige zelfstandigheid heeft me gered. Mijn vader is timmerman, en hij zei steeds: zoek nou man en een stabiel inkomen. Van vriendinnen hoorde ik verhalen over vooroordelen van bedrijven tegenover vrouwen. Promotie maken is nog altijd veel moeilijker. Ik koos voor mezelf.”

Clark verliet de universiteit zonder diploma. Ze begon onlangs een galerie voor abstracte en surrealistische kunst in het centrum van Baltimore. De zaken gaan steeds beter, zegt ze. Ze verkocht een kunstwerk voor een recordbedrag van achtduizend dollar, en heeft plannen voor nieuwe locaties. Ze verdient nu meer, zegt ze, dan veel mannelijke collega’s.

„Er is nog altijd structureel seksisme in de samenleving, en achterstelling. Je kunt als vrouw alleen echt vooruit als je alle maatschappelijke normen negeert.”

De crisis van de man is de basis voor Trump, zegt schrijfster Hanna Rosin. Onze correspondent Guus Valk sprak haar over The End of Men.