Cultuur

Interview

Interview

‘Iedereen huilt bij mijn film’

Drama

Anne Zohra Berrached wil met haar film 24 Wochen het dilemma van late abortussen onderzoeken.

Het is een gekkenhuis. Sinds haar tweede lange speelfilm 24 Wochen deze maand in de Duitse bioscopen uitkwam zit Anne Zohra Berrached (1982) voortdurend in de auto. Ze reist van de ene naar de andere stad om nagesprekken te doen, die soms wel twee uur kunnen duren. Als we bellen staat ze net op het punt om weer in de auto te stappen. Berrached: „Ik wist dat ik bij deze film veel tijd kwijt zou zijn aan interviews en publieksgesprekken. Het is een controversieel onderwerp. Iedereen zit te huilen. Mannen, vrouwen. Mensen met en mensen zonder kinderen. Al is het nu misschien wel wat hectischer dan anders want ik begin volgende week met de opnames van een aflevering van de krimiserie Tatort. Dat is vooral een absurde combinatie.”

24 Wochen gaat over een late abortus. De ingreep is volgens de Duitse wet nog tot het einde van de zwangerschap mogelijk, in geval van aangeboren afwijkingen en geestelijk lijden van de moeder. „Ik geloof niet dat het een optie is waar lichtvaardig gebruik van wordt gemaakt. De abortuscijfers zijn over het algemeen laag in Duitsland”, vertelt Berrached. „De meeste mensen weten niet eens dat deze mogelijkheid bestaat. Taboe is misschien een groot woord, maar ik wilde er een film over maken om bekendheid te geven aan dit onderwerp, en om de dilemma’s te onderzoeken die ermee gepaard gaan.” Ze haast zich te beklemtonen dat ze geen film met een boodschap heeft willen maken. „De film zegt niet dat je dit of dat moet doen. Ik sta wel open tegenover het onderwerp. Openheid betekent overigens niet dat het een gemakkelijke keuze is. Mensen binnen een religieus waardensysteem kunnen hun beslissingen buiten zichzelf leggen. Als je dat niet doet, zul je je bij zulke ingrijpende beslissingen altijd blijven afvragen of je de juiste keuze hebt gemaakt.”

Zelf onderging ze een abortus

Het is geen geheim dat Berrached zelf een abortus heeft ondergaan, ze sprak er open over in de Duitse pers. „Dat was een heel andere situatie, aan het begin van de zwangerschap, en ik ben ermee in het reine.”

Het echtpaar dat ze in 24 Wochen ten tonele voert staat voor een moeilijker keuze. Tijdens een prenatale test wordt bij de ongeboren vrucht Down vastgesteld, en later een ernstige hartafwijking. Willen ze hun kind toch geboren laten worden? „Als de film iets ter discussie wil stellen is het misschien de vanzelfsprekendheid waarmee prenatale testen worden gebruikt, en de suggestie die daarvan uitgaat dat je daarmee pech kunt voorkomen. De medische wetenschap biedt niet alleen oplossingen, maar levert ook steeds nieuwe problemen op. Er wordt wel gezegd dat in Duitsland binnenkort geen mensen met Down worden geboren. Daarom was het voor mij belangrijk om te laten zien dat Astrid en Markus met dat gegeven geen probleem hadden. Het is de onzekerheid van een hartafwijking, waardoor het kind al in de eerste week na de geboorte een openhartoperatie zou moeten ondergaan, die hen voor de moeilijke keuze plaatst.”

Die keuze drijft ook een wig tussen beide echtelieden. Namen ze tot dan toe al hun beslissingen samen, opeens komt de beslissing in de handen van de vrouw te liggen. „Zo gaat dat nu eenmaal”, denkt de regisseur, die ook het scenario schreef. „Uiteindelijk gaat het om haar lichaam. Je kunt een vrouw niet dwingen een kind te krijgen als zij dat niet kan volbrengen. Zelfbeschikking is eenzaam. Dat geldt ook bij andere besluiten over je eigen lichaam, over ziekte, behandeling, dood. We mogen niet vergeten dat vrouwen dat hebben moeten bevechten.”

Veel van de situaties waarin de hoofdpersonen zich bevinden zijn met documentaire middelen gefilmd: het stel bezoekt een muziekgroep van mensen met Down en ook de vroedvrouw met wie Astrid de ingreep doorspreekt en de arts zijn geen acteurs. De abortusarts is wel geanonimiseerd. Berrached: „Duitse artsen lopen er niet mee te koop dat ze late abortussen plegen. En ook niet elke arts hoeft het te doen: de handeling moet met hun eigen geweten in overeenstemming zijn. Daarom is de procedure ook zo zorgvuldig. Met deze arts is afgesproken dat we hem niet herkenbaar in beeld zouden brengen. Ik heb hem mijn eigen naam gegeven. Uiteindelijk is hij de uitvoerder van mijn scenario. Alleen ik kan daarop worden aangesproken.”