Column

Gehaat worden en niets doorhebben

tomjanmeeus0

Het is even geleden dat je nog bankiers had die hogere bonussen opeisten. Of Russen die zeiden dat ze die Boek-raketten voor de wereldvrede gekocht hadden. De kunst van het openbare leven is dat je sommige dingen onder zekere omstandigheden niet zegt. Dit heet diplomatie. Of empathie.

Dus ik vond het bijzonder hoe zorgverzekeraars eerder deze week het nieuws haalden. Hun trendsetter DSW doet volgend jaar de premie – bam! – een kleine tien procent omhoog en kenners, zoals collega Jeroen Wester in NRC, taxeren dat de andere verzekeraars per 1 januari nu ook forse verhogingen doorvoeren.

Zoveel blindheid voor het leven buiten de eigen kantoortuin tref je niet vaak meer aan. Blijkbaar kent iedereen de brede weerzin, in politiek en maatschappij, voor de zorgverzekeraars – behalve de zorgverzekeraars zelf.

In feite beheren zij private solidariteit: iedereen betaalt een vast bedragje zodat er geld is als iemand ziek wordt. Maar dat hele besef van gezamenlijkheid draaiden zij de laatste decennia zelf de nek om. Vlotte folders, anonieme kantoorkolossen, zakelijke logo’s – en altijd wachtenden voor u.

Zij zijn zo efficiënt, en zo gehaat in hun anonimiteit, dat de SP in een handomdraai een alternatief lanceerde: een Nationaal Zorgfonds. Kern is dat verzekeraars niet langer het basispakket verzekeren. Dit doet voortaan een vage collectieve entiteit – het is amper uitgewerkt. Maar de populariteit ervan, en de snelheid waarmee dat fonds deel van het politieke gesprek werd, zou elke verzekeraar te denken moeten geven.

Er komt bij dat Rutte II zijn meest goodwill verspeelde door de zorguitgaven af te remmen. Verstandig beleid dat mede de basis voor economisch herstel legde. Het SCP toont woensdag aan dat het land beducht blijft voor onderlinge verhoudingen – maar het vertrouwen in economie, bedrijfsleven en politiek was jaren niet zo hoog. Kon minder voor een kabinet dat zoveel overhoop haalde.

Het SCP laat ook zien waartegen de meeste weerzin bestaat: zorgbeleid. Dus om onder al deze omstandigheden op 1 januari 2017, tweeëneenhalve maand voor de verkiezingen, de premie fors te verhogen is zoiets als vuurpijlen naar een vredesmars gooien.

Ik begrijp dat verzekeraars redenen hebben. Duurdere behandelingen. De wijkverpleging. Krimpende vermogens. Het zal wel. Maar even zwijgen had best gekund. Nu illustreerden zij dat ze een structurele zwakte in het systeem zijn: dat cruciale beslissingen over zorgkosten van burgers worden genomen door instellingen met het politiek gevoel van een banaan.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.