Ruimtesonde Rosetta smakt vrijdag op komeet

Astronomie

Met een dodelijke smak zal de sonde Rosetta vrijdag eindigen op de ‘badeend’-komeet. Hopelijk met nog een laatste glimp van dichtbij.

De komeet 67p. Foto ESA

Vrijdagmiddag valt definitief het doek voor de Europese ruimtesonde Rosetta. Na ruim twee jaar rondjes om de komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko heen te hebben gedraaid, zal zij er in wandeltempo op ‘neerstorten’. Tenzij er ondertussen al iets misgaat met de ruimtesonde, zal er tussen 13.00 en 13.40 uur Nederlandse tijd een abrupt einde komen aan de stroom gegevens die zij naar de aarde zendt.

Het naderende afscheid zal de vluchtleiding van de Rosetta-missie ongetwijfeld zwaar vallen, maar er was geen andere uitweg. De ruimtesonde werkt nog goed, maar samen met komeet 67P heeft zij zich inmiddels zo ver van de zon verwijderd dat haar zonnepanelen niet zoveel stroom meer opwekken. Weliswaar komt de komeet begin volgend decennium weer dichterbij, maar de kans is groot dat Rosetta het niet zo lang zou volhouden.

Daarom is gekozen voor een ‘zachte crash’ op de komeet, die wetenschappers de gelegenheid biedt om zijn oppervlak van heel dichtbij te onderzoeken. De ruimtesonde, die niet voor dit doel is ontworpen, zal vrijwel zeker een buitelende landing maken en daarbij de nodige schade oplopen.

Bekijk hier een animatie van de crash-landing van Rosetta.

Waar het ruimtewrak precies terechtkomt zullen we nooit weten: de communicatie met de aarde wordt namelijk hoe dan ook verbroken. Dat is niet alleen omdat Rosetta’s antenne na de landing niet meer de goede kant op zal wijzen, maar ook omdat haar zender zichzelf automatisch uitschakelt om – in overeenstemming met internationale afspraken – uit te sluiten dat deze als een interplanetaire stoorzender gaat fungeren.

Kleine metgezel

De reis van Rosetta, en haar kleine metgezel Philae, begon op 2 maart 2004. Vanwege problemen met de Ariane-draagraket was dat ruim een jaar later dan gepland, en dat betekende automatisch dat er ook een andere bestemming moest worden gekozen. Oorspronkelijk zou het tweetal naar de veel kleinere komeet 46P/Wirtanen gaan, die zich niet zo ver van de zon verwijdert als 67P.

Toen de ruimtesonde op 6 augustus 2014 uiteindelijk bij die laatste komeet aankwam, was zij dus al meer dan tien jaar oud. Dat weerhield Rosetta er niet van om een aantal bijzondere primeurs op haar naam te schrijven. Ze was de eerste ruimtesonde die in een baan om een komeet werd gebracht, en de eerste die een kleine lander (Philae) op het oppervlak van een komeet afzette.

Ook vestigde Rosetta een bijzonder afstandsrecord: meereizend met komeet 67P was zij eventjes de verste ruimtesonde ooit die volledig op zonne-energie werkte – een record dat intussen alweer is gebroken door de Amerikaanse Jupitersonde Juno. Maar met een beetje geluk komt daar dus een topprestatie bij die niet zo snel zal worden verbeterd: opnamen van het komeetoppervlak waarop enkele millimeters grote details zijn te zien.

Stuiterend smetje

Rosetta’s missie is bijna geheel volgens plan verlopen. Het enige smetje was de landing van Philae, die bepaald niet volgens plan verliep. Doordat het harpoensysteem dat hem aan de komeet had moeten verankeren niet functioneerde, belandde Philae na een paar keer stuiteren in een donkere ‘greppel’. Hierdoor konden niet alle metingen worden gedaan en kwam er – vanwege een gebrek aan zonlicht – een vroegtijdig einde aan zijn activiteiten.

Het hoofddoel van de ruimtemissie was om meer te weten te komen over de oertijd van ons zonnestelsel. Vermoed wordt dat kometen als 67P in feite bestaan uit materiaal dat is overgebleven na de vorming van de planeten, 4,5 miljard jaar geleden. En deze laatste zouden zijn ontstaan door samenklontering van het stof en gas dat zich rond de jonge zon had verzameld.

Veel van Rosetta’s ontdekkingen passen goed in dat plaatje, maar andere juist niet. Zo is het merkwaardig dat de atomaire samenstelling van het (bevroren) water van komeet 67P heel anders is dan die van aards water: het bevat drie keer zoveel deuterium – een zware variant van waterstof. Dat maakt het onwaarschijnlijk dat kometen als deze veel hebben bijgedragen aan de watervoorraad op onze planeet.

Ook eigenaardig is dat de magnetometer van Philae geen magnetisch veld bij komeet 67P heeft kunnen detecteren. Dat kan betekenen dat, anders dan gedacht, magnetische velden niet zo’n grote rol hebben gespeeld bij het samenklonteren van het gruis rond de jonge zon. Het ontstaansproces van ons zonnestelsel is dus bepaald nog geen uitgemaakte zaak.

De enorme berg gegevens die Rosetta heeft verzameld is overigens nog lang niet verwerkt. Wetenschappers zullen nog vele jaren nodig hebben voor de interpretatie ervan.

De laatste kunstjes van ruimtesonde Rosetta zijn te volgen via de website rosetta.esa.int, de Facebook-pagina www.facebook.com/EuropeanSpaceAgency/ en de livestream livestream.com/ESA/rosettagrandfinale (vrijdag vanaf 12.30 uur).