‘Eurolanden betalen 50 miljard minder aan rente dankzij ECB’

Dit zei voorzitter Jean-Claude Juncker van de Europese Commissie.

Jean-Claude Juncker tijdens een top met de Belgisch premier Charles Michel (links). Foto Joe Klamar/AFP

De aanleiding

Het is de hoogste tijd voor Europese regeringen te gaan investeren, zei Jean-Claude Juncker op 14 september in zijn ‘Staat van de Unie’-rede. En daar is ook geld voor, aldus de voorzitter van de Europese Commissie. Want dankzij de Europese Centrale Bank zijn ze steeds minder kwijt aan hun staatsschuld. „De landen van de eurozone hebben dit jaar 50 miljard euro aan rente uitgespaard dankzij het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank.”

Waar is het op gebaseerd?

De Commissie laat weten dat Juncker zich baseert op een vergelijking tussen 2012 en 2016 van de uitgaven aan rente op de staatsschuld van de eurolanden. In 2012 gaven ze 3 procent van hun bruto binnenlands product (bbp) uit aan rente. In 2016 zal dit, volgens de Commissie, 2,2 procent zijn. Het verschil: 50 miljard euro.

Dat moet haast wel komen door een daling van rente op staatsleningen, stelt de Commissie. Dat overheden goedkoper uit zijn, kan ook komen doordat hun schuld daalt. Maar dit is niet gebeurd.

Bewijs dat de rente op staatsleningen lager ligt door het beleid van de ECB, levert de Commissie niet.

En, klopt het?

Het is correct dat eurolanden van 2012 tot 2016 minder rente op staatsschuld zijn gaan betalen. Data van statistische bureau Eurostat gaan tot en met 2015, dus voor 2016 moeten we het met de schattingen van de Commissie doen. Volgens Eurostat waren eurolanden in 2012 3 procent van het bbp kwijt aan rentelasten, tegen 2,4 procent in 2015. Verschil: 45,6 miljard euro, dichtbij de 50 miljard van Juncker. Het is aannemelijk dat die 50 miljard dit jaar in beeld komt. De rente is verder gedaald. De rente op 10-jaars staatsleningen ligt gemiddeld 1,5 procentpunt lager dan in 2012.

De Commissie heeft ook gelijk dat de staatsschuld van de eurolanden (rond 90 procent van bbp) niet afnam tussen 2012 en 2015, hoewel we het cijfer voor 2016 moeten afwachten. Dat overheden minder rentelasten hebben, moet dus komen door de rentedaling.

Maar hebben we dit laatste aan de ECB te danken? Sinds begin 2012 verlaagde de ECB haar belangrijkste renterarief stapsgewijs van 1 naar 0 procent. Ook begon de ECB in maart 2015 met de massale aankoop van staatsleningen. Dat dit beleid de rentes drukt, geldt als onomstreden. Uit een recent artikel van ECB-economen blijkt dat overal ter wereld waar centrale banken staatsleningen kopen, de rente daalt. In de eurozone schatten ze het effect op 0,43 procentpunt voor tienjaars leningen.

„Zonder het ECB-beleid zou de rente op staatsleningen hoger zijn geweest”, zegt Casper de Vries, monetair econoom in Rotterdam. Maar, zegt hij, de rente daalt zeker niet alleen door het monetaire beleid. Onder meer de vergrijzing zorgt ervoor dat de rente al sinds eind jaren tachtig structureel naar beneden gaat. Een woordvoerder van het ministerie van Financiën onderschrijft deze visie. Ook de lage vraag naar krediet na de crisis drukt de rente. „Het is daardoor per saldo zeer lastig te bepalen hoe groot de invloed van de ECB op de rente is.”

Conclusie

Juncker heeft gelijk dat de rentelasten voor eurolanden zijn gedaald. Correct is ook dat het ECB-beleid hieraan bijdraagt. Alleen zijn er ook andere factoren waardoor de rente op staatsleningen is gedaald. Die laat Juncker volledig buiten beschouwing. We beoordelen de uitspraak daarom als grotendeels onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt