Recensie

Weiner, de Donald Trump van links

Anthony Weiner kon het niet laten vrouwen seksberichten te sturen. Josh Kriegman filmde hem toen hij burgemeester van New York wilde worden. Het werd een uniek portret van een politicus in de snelkookpan van een schandaal.

Politicus ©

Met Anthony Weiner (52) gaat het inmiddels van kwaad tot erger. De charismatische Democratische Afgevaardigde uit Brooklyn van 1999 tot 2011 vertrok uit Washington omgeven door schandaal: hij had in het kader van sexting foto’s van zijn gezwollen lid in boxer-short naar dames verstuurd. Twee jaar later voerde hij een aanvankelijk verrassend succesvolle, daarna pathetische ‘tweede kans’-campagne om burgemeester van New York te worden. Die viel in duigen toen hij onder de schuilnaam ‘Carlos Danger’ nog altijd aan sexting en telefoonseks verknocht bleek te zijn.

Onlangs vroeg zijn veelgeplaagde echtgenote, Huma Abedin, vertrouweling en secondant van Hillary Clinton, een scheiding aan toen er opnieuw pikante foto’s opdoken, ditmaal met ook hun baby in beeld. Weiner kan het sexten gewoon niet laten, en dreigt nu ook in juridische problemen te komen omdat hij digitale vunzigheden uitwisselde met een 15-jarige.

Vlieg op de muur

Filmmaker Josh Kriegman, vrijwilliger bij Weiners eerste burgemeesterrace van 2005 en daarna stafchef van diens kantoor in New Yorks negende district, kreeg in 2013 een unieke gelegenheid om die comebackpoging als ‘vlieg op de muur’ te volgen. Achteraf misschien niet zo handig: Wouter Bos deed in 2006 ook zoiets, zodat we in de Wouter Tapes getuige konden zijn van het afbladderen van een populair politicus.

En dan deze documentaire, Weiner: Fellini in New York. Josh Kriegman, die ik afgelopen zomer in Amsterdam sprak, dacht in juli 2013 na zes weken campagne een ‘ongelofelijk comebackverhaal’ te filmen. Als bekeerde zondaar stond Weiner tot ieders verbijstering opeens bovenaan in de burgemeestersrace: wie op dat moment sexting ter sprake bracht, werd uitgefloten.

Waarom de politicus hem zo royaal in zijn privéleven toeliet? Kriegman: „Hij zegt het zelf: ik ben een aandachtszoeker. Anthony Weiner voelt zich beter op zijn gemak als een camera rolt dan zonder. Dan leeft hij op. Ik denk ook dat hij wilde laten zien dat hij meer was dan een punchline van een slechte grap, een tabloidkarikatuur. Dat is ook best gelukt, vind ik.”

Op de vlucht voor Ananas

Kriegmans favoriete Weiner-moment zit niet eens in zijn film. Op de dag dat het sexting-schandaal weer helemaal terug was, de zondaar niet bekeerd bleek. Toen niemand meer iets wilde horen over ‘New York, middle class capital of the world’, maar alles over de 23-jarige Sydney Leathers, zijn nieuwste sexting-partner. Als opstapje voor een loopbaan in de porno-industrie, zo bleek: twee weken na het schandaal schitterde Leathers in pornoparodie Weiner and Me, nam ze een schaamlipcorrectie en verkocht stukjes afgeknipte schaamlip per opbod via internet. Weiner was terug bij af: een farce. In een van de meest tragikomische momenten in de documentaire ontvlucht de politicus de met een batterij camera’s op hem wachtende Leathers, codenaam ‘Ananas’, via de keuken van een McDonald’s.

Kriegman: „Die eerste dag wist Anthony nog niet hoe te reageren. We kwamen met zijn auto bij een zaaltje aan, en buiten wachtte een mediazwerm die groter en intenser was dan ik ooit had gezien. Een horde die bloed rook. Anthony haalde diep adem, keek me aan en zei: ‘Nou Josh, voor jou gaat het tot zover uitstekend’. En hij stortte zich in de meute.” In de film zien we Weiner slechts één keer licht geïrriteerd uitvallen tegen de filmmaker, wiens aanwezigheid in zijn ‘bubble’ hij dan toch moet berouwen: „Zeg, ik ken geen vlieg op de muur die zoveel praat als jij.”

Weiner is een fascinerend, uniek portret van een politicus in de snelkookpan van een schandaal. Kriegman ziet er een commentaar op politiek als spektakel in – en wellicht een portret van de politicus van de toekomst. „In de spektakelcultuur is Anthony extreem goed op zijn plaats”, zegt hij. „Een showman die wel lijkt op Donald Trump. Weiner snapt intuïtief het theater van de politiek en het ritme van de pers. Hij was de held van de linkervleugel van de Democratische Partij, hij schreeuwde in het Congres zijn longen uit zijn lijf en ging viral op YouTube. Hij schopte continu ruzie op Fox News, alles net op het randje. Wat gewone, waardige Democratische politici niet begrijpen, is hoe geweldig zo’n shortcut naar gratis publiciteit in de huidige mediacultuur werkt. Weiner had de Donald Trump van links kunnen zijn, de Bernie Sanders-rol had hij kunnen spelen.”

Hillary Clintons rechterhand

Al was dat nog best lastig geweest, met echgenote Huma Abedin als de rechterhand van Hillary Clinton – Bill was in 2010 ceremoniemeester op hun huwelijk. Recentelijk liet Abedin weten nooit toestemming te hebben gegeven om in Weiner in beeld te komen: Josh Kriegman zegt van wel. Al in 2013 gingen er geruchten dat Abedin moest kiezen: Weiner of de campagne van Hillary. Haar lijdensweg zou te veel associaties opwekken met de oude Gennifer Flowers- en Monica Lewinsky-affaires, die Hillary liever vergeet.

Maar Weiners sexting-schandalen lijken de band tussen de vrouwen eerder te hebben versterkt: Abedin en Clinton zijn nog altijd onafscheidelijk. In Weiner zien we haar slechts bedrukt, beschaamd en zwijgzaam, met soms een gespannen „Kunnen we even buiten beeld praten?” De documentaire lijkt het zoveelste narcistische project waarmee haar echtgenoot haar overviel. Al is zelfs voor Abedin op de dag van zijn nederlaag – Weiner scoort slechts 4,9 procent bij de burgemeestersverkiezing – de maat vol: zij laat zich dan niet strikken voor de zoveelste ‘stand by your man’-routine.

Wat Anthony Weiner de das omdeed, zo denkt Kriegman, is zijn naam: te grappig voor iemand die plaatjes van zijn penis rondstuurt. En het feit dat sexting en telefoonseks, anders dan bijvoorbeeld Bill Clintons bimbojacht, bij de meeste mensen pervers overkomt.

Publicitaire gifbeker

Bijna nog perverser is de wijze waarop Weiner zijn publicitaire gifbeker leegdrinkt: energiek, strijdlustig, gretig bijna. Kriegman: „Hij wist dat hij niet kon winnen, maar bleef geloven in een eervol resultaat. De constante in zijn politieke loopbaan was dat hij verwachtingen overtrof. Anthony Weiner was op zijn 27ste de jongste wethouder van New York ooit, hij versloeg keer op keer favorieten en gevestigde belangen door wilskracht en charisma. Je hoort hem zeggen: ‘Ik ga niet zielig in een hoekje liggen’. Dat soort optimisme heb je nodig om in de politiek te slagen. Het is een beetje krankjorum en een beetje bewonderenswaardig.”

In Weiner slaat dat noodzakelijke optimisme door in zelfbedrog. Kriegman: „Het heeft iets van een klassieke Griekse tragedie: wat hem als politicus zo succesvol maakte, wordt zijn ondergang. Anthony zal als eerste toegeven dat je narcisme nodig hebt in de politiek. Zeker in de Verenigde Staten, zeker in New York. Als het je niet opwindt je gezicht in de krant te zien, kom je nergens. Dat narcisme slaat gemakkelijk om in hubris. Het gevoel dat je met alles wegkomt, dat die online-seksrelaties ongevaarlijk en irrelevant zijn, als een soort videogame. Dat maakt Weiner als persoon zo fascinerend. Zo slim en snel en grappig en mediasluw, en tegelijk zo verbijsterend blind.”

Documentaire Weiner Regie: Josh Kriegman en Elyse Steinberg. In: 13 bioscopen

●●●●