Recensie

Tv-bijbel werkt beter als boek dan als programma

Antonie Kamerling en Reinout Oerlemans als Peter en Arnie in de beginjaren van GTST. ©

De uitzendingen deze maand over 65 jaar tv blijken een hele zit. Gelukkig is er bij de serie ook een boek verschenen. Op papier overtuigt Bert van der Veer een stuk beter dan op het scherm.

Is tv aan pensioen toe? Dat die vraag actueel is, heeft ongetwijfeld alles te maken met het feit dat de Nederlandse tv volgende maand 65 jaar wordt. Toch klinkt de onheilstijding al langer: nieuwe media en diensten als Netflix hollen het lineair tv-kijken uit, vooral jongeren zijn er niet meer voor te porren. „Waar moet het heen met de tv?” vroeg Bert van der Veer in de eerste aflevering van zijn drieluik over 65 jaar tv, anderhalve week geleden op NPO2. De twee dames op de Albert Cuyp waaraan hij - heel vox populi - de vraag stelde, wisten het ook niet. „Het was toch gezellig, vroeger?” probeerde Bert nog.

Hoe gezellig tv vroeger was, blijkt in elk geval uit het boek dat tegelijk met de serie verschijnt. En wie de traag voortslepende presentatie van de tv-expert heeft uitgezeten zal ongezien beamen: een boek over televisie van Bert van der Veer heeft alvast een groot voordeel ten opzichte van een tv-programma over televisie van Bert van der Veer. Op papier blijkt zijn mild ironische - laten-we-tv-vooral-niet-te-serieus-nemen - toon wél te passen bij de programma’s die de revue passeren.

De ruim tweehonderd, rijk geïllustreerde, pagina’s zijn in de eerste plaats een feest van herkenning. Foto’s van een „boomlange en lustig zwetende” Ron Brandsteder tussen het showballet, de streepjesblouse en leren stropdas van Jan Lenferink, Swiebertje met Saartje in de keuken. „In twintig jaar was er maar één Swiebertje, maar wel zes Saartjes”, luidt het bijschrift. Waarna de namen van de zes Saartjes worden opgesomd. Een pracht van een potentiële tv-quizvraag: zou u er, naast Riek Schagen, nog een kunnen opnoemen?.

Het zijn vooral dit soort trivialiteiten die 65 jaar televisie in Nederland een genot maken om te lezen. Daarbij valt op hoe makkelijk serieuze en lichtvoetige programma’s samengaan. Een stukje over het tv-verslag van het Heizeldrama staat op dezelfde pagina als de opkomst van kinderhelden Theo en Thea. De foto van een geschrokken Karel van der Graaf, nadat er live geschoten werd tijdens zijn talkshow, vinden we naast een afbeelding van het stokkenspel met Ted de Braak. Het stoort nergens.

In 1991 bracht Van der Veer, ter ere van het veertigjarig bestaan van de tv, een naslagwerk uit, met als titel ‘Is er nog iets leuks vanavond?’. Na elk jubileum volgde een nieuwe editie . Waar hij zich er bij die heruitgaves nog wel eens gemakkelijk vanaf maakte, met de dooddoener dat de recente tv-jaren toch nog vers in het geheugen lagen, is deze herziene uitgave wel met zorg samengesteld. Niet schools, wel volledig. Van jaren-vijftig-hit Pension Hommeles tot en met Nieuwe Tijden, de recente zomervervanger van GTST: alles staat erin.

Vooral leuk is het om het boek te lezen met YouTube in de aanslag. De confrontatie tussen Adriaan van Dis en Willem Oltmans, de megalomane circustent van Willem Ruis: wie erover leest, wil het liefst fragmenten terugzien. Verrassend veel is online te vinden. YouTube mag dan een van de belangrijkste concurrenten van lineaire tv zijn: het verleden wordt er wel een stuk zichtbaarder door. Met 65 jaar tv in Nederland als prima bijbel.