Peter van Straaten wint Inktspotprijs voor vijfde keer

Cartoon Hij kon er zelf niet meer bij zijn. ‘Ik ben helaas uitgewerkt’, schreef Peter van Straaten in zijn dankbriefje aan de jury van de Inktspotprijs.

De jury: „De tekening is onmiddellijk veelzeggend, direct komisch en uiteraard zagen we het handschrift van een meester. De schoonheid van deze spotprent zit hem in alles wat er juist wordt verzwegen en wat niet is getekend.” Winnaar: ‘Vluchtelingen’ door Peter van Straaten, de Volkskrant

Voor de vijfde keer heeft tekenaar Peter van Straaten de Inktspotprijs gewonnen. Stichting Pers & Prent heeft de prijs voor de beste politieke tekening van het jaar dinsdagmiddag uitgereikt in Nieuwspoort. Het was de 22ste editie van de prijs.

Peter van Straaten (81) was zelf niet in Den Haag. Dat laat zijn gezondheid niet meer toe, aldus de organisatie. In plaats daarvan schreef hij een briefje, aan het publiek en aan zijn collega’s. En dat briefje, dat ís Peter van Straaten.

De lezer herkent het handschrift. Louter hoofdletters, wat bibberiger dan vroeger. Met dat handschrift nam de cartoonist in Vrij Nederland en Het Parool Van Agt, Lubbers en Wilders de maat. In die kapitalen wreef hij Nederlandse lezers tientallen jaren het kleine leed van alledag in. Altijd met humor. Zelfs tot in mogelijk zijn allerlaatste boodschap aan het publiek, dinsdagmiddag op een projectiescherm in Nieuwspoort.

„Aangenaam verrast”, schrijft Van Straaten in zijn dankbriefje. „De vijfde Inktspotprijs. Wat een eer! Ik dank de jury en groet al mijn collega’s, die ik kan beloven: dit was de aller-, allerlaatste keer voor mij. Ik ben helaas uitgewerkt.” Van Straaten was in 1994 de eerste winnaar van de cartoonprijs.

Nog niemand won de prijs vijf keer. En dat is bijzonder. Helemaal als je beseft dat voor Van Straaten het uiten van politieke kritiek nooit zijn belangrijkste drijfveer was. „Ik ben in de eerste plaats tekenaar, en pas in tweede instantie politiek commentator”, zei hij in 2014 in een interview met Vrij Nederland. Na 46 jaar nam hij toen afscheid van VN. Twee jaar eerder moest hij al weg bij Het Parool. Daarna vonden zijn cartoons onderdak op de achterpagina van de Volkskrant.

Net als in vele van zijn duizenden andere tekeningen houdt de cartoon waarmee Van Straaten zijn vijfde Inktspotprijs won, opnieuw het midden tussen brede maatschappijkritiek en een kleine aanklacht tegen de schurende dingen van het gewone leven. „Ik ben geen vluchteling. Ik woon al twintig jaar naast u.”

Deze tekening doet pijn, schrijft juryvoorzitter Theodor Holman, over de winnende cartoon. „Deze tekening zegt namelijk iets over ons; hij laat ons lachen en ons schamen tegelijk.” Holman meldde dinsdag overigens dat de jury niet op de hoogte was van de slechte gezondheid van Van Straaten toen ze ging jureren. Dat hebben de juryleden pas na afloop gehoord.

Columnist Holman (Het Parool), politiek journalist Dominique van der Heyde (NOS) en wiskundige Ionica Smeets (de Volkskrant) beoordeelden in augustus honderd politieke prenten van veertig tekenaars. Onder hen waren elf ‘nieuwe’ cartoonisten die nog nooit hadden meegedaan aan de Inktspotprijs.

Het nieuwe bestuur van organisator Pers & Prent heeft de verkiezing opgesteld voor cartoons die alleen online zijn verschenen. De tweede prijs, van de Vlaamse tekenaar Geinz, verscheen op de Belgische website Ja.be, en de derde prijs van Cortés verscheen opGeenStijl. Tot dit jaar mochten alleen politieke tekeningen meedoen die in een krant of tijdschrift hadden gestaan. Cartoonisten konden vanaf dit jaar zelf hun prenten inzenden; deelname was niet langer op uitnodiging.