Waarom stopt de FIFA juist nu met de werkgroep tegen racisme?

Oerwoudgeluiden Tot grote verbazing van de werkgroep tegen racisme heeft voetbalkoepel FIFA de werkgroep opgeheven. „Een schande!”

Joel Robles van de club Everton met een opblaasbare banaan die op het veld is gegooid. Foto Reuters / Andrew Yates Livepic

Oerwoudgeluiden gaan zelden ongehoord voorbij. Daarom moet de Russische tegenstander van PSV woensdagavond 1.500 stoelen in het stadion onbezet laten. In de vorige thuiswedstrijd van FK Rostov werden spelers van Ajax racistisch bejegend, waardoor de club tien procent minder kaarten mag verkopen voor de tweede groepswedstrijd in de Champions League. Bekende voetballers zeggen het niet voor niets voor elke Europese wedstrijd op tv: Say no to Racism.

Een serieuze zaak, waarvan je inmiddels kunt afvragen of de FIFA dit daadwerkelijk beschouwt als een serieus probleem. Uitgerekend nu het komende WK wordt gehouden in een land waar het voetbal dikwijls door xenofobie en racisme wordt ontsierd – Rusland – heeft de FIFA besloten om zijn antiracisme-werkgroep op te heffen. Een knieval voor de Russen? Feit is dat de FIFA de samenleving een vreemd signaal afgeeft, een jaar nadat de Braziliaan Hulk had opgemerkt dat hij elke wedstrijd in Rusland werd gediscrimineerd.

Uit onderzoek van onder meer Football Against Racism in Europe (FARE) blijkt dat daar het aantal aan racisme gerelateerde incidenten toenam. Van 92 incidenten tussen 2012 en 2014 naar 92 in enkel het halfjaar erna. De aanhang van Spartak Moskou profileert zich met swastika’s, die van Zenit St. Petersburg stelde een manifest op dat hun club geen homoseksuele en donkere spelers zou aannemen. De reactie van de supporterscoördinator in Rusland toen fans in 2012 bananen gooiden naar de Braziliaanse stervoetballer Roberto Carlos van Anzhi Makhachkala? „Bananen zijn gezond en maken veel mensen blij.”

„Onder deze omstandigheden kunnen we in Rusland geen WK houden”, zei Jeffrey Webb al in 2015, toen hij nog voorzitter was van de antiracismewerkgroep en de FIFA hem nog niet voor het leven had geschorst wegens fraude. Twee jaar eerder had toenmalig FIFA-baas Sepp Blatter de werkgroep opgericht. In een speech vertelde hij verheugd dat de werkgroep met Tokyo Sexwale de beste denkbare adviseur had. Sexwale, de antiapartheidsactivist die nog met Mandela vastzat op Robben Eiland. PR-technisch een weelde.

Alle doelen bereikt?

Dat het daadwerkelijk menens was, blijkt niet uit het feit dat de FIFA de werkgroep nu opheft. Het argument: alle doelen zijn bereikt. In stadions zitten inderdaad meer waarnemers die incidenten rapporteren, er worden zwaardere straffen uitgedeeld, bonden hebben een bestrijdingsprogramma moeten opstellen en er is een diversiteitsprijs, die maandag werd gewonnen door een voetbalproject in de sloppenwijken van India. Ja, er zijn stappen gezet, al blijft het gissen wie toch deel uitmaken van het ‘team van voetballegendes’ dat zich zou inzetten tegen racisme. Nergens op de site van de FIFA worden namen genoemd.

Secretaris-generaal Fatma Semoura van de FIFA wees maandag naar zichzelf toen zij de diversiteitsprijs uitreikte in Manchester. Was zij, als Senegalese vrouw in de hoogste bestuurslaag, niet het bewijs dat de FIFA opkwam voor diversiteit en gelijkheid?

De kritiek op de opheffing van de werkgroep was er niet minder om. „Een schande”, reageerde Prins Ali van Jordanië, die tweemaal kandidaat was om voorzitter van de FIFA te worden. Volgens hem is de noodzaak om racisme en discriminatie te bestrijden nog nooit zo duidelijk geweest als in de wereld waarin we nu leven. Bij antidiscriminatiegroep Kick It Out stonden ze naar eigen zeggen perplex. Zelfs een lid van de werkgroep was onthutst. Een jaar lang had ze gepleit voor een vergadering, maar de Congolese voorzitter Constant Omar, de vervanger van Webb, reageerde niet.

Kritiek onterecht

Gerd Dembowski, diversiteits- en antidiscriminatiemanager van de FIFA, vindt die kritiek „onterecht”, schrijft hij per mail. Hij mag verder niet reageren, maar stuurt wel twee links door van rapporten waarin de FIFA zelf schrijft dat het de voetbalwereld wil vrijwaren van xenofobie en racisme.

In Rusland reageren functionarissen nog altijd laconiek op beschuldigingen van racisme. Alexei Smertin, voormalig aanvoerder van de Russische nationale elf, zei vorig jaar dat spelers niet worden bejegend vanwege hun huidskleur, maar omdat ze van de tegenpartij zijn. „Racisme bestaat niet in Rusland”, zei hij.

Smertin verloor die dag misschien wel zijn geloofwaardigheid, maar het kan geen kwaad dat een werkgroep blijft benadrukken dat het tegendeel waar is.