Column

Een moedige documentaire over kraamdepressies

‘Roze Wolk’ van Anne-Marieke Graafmans is een moedige, effectieve en innovatieve documentaire over postnatale depressie.

2Doc: Roze Wolk (VPRO).

Volgens de begintitel van de documentaire Roze Wolk (2DOC/VPRO) lijdt 10 procent van alle moeders na de bevalling aan een postnatale depressie. Dat cijfer lijkt aan de hoge kant, maar is aannemelijk, aangezien het taboe nogal groot is en daarom veel mensen er nooit over spreken met de buitenwereld. Regisseur Anne-Marieke Graafmans had er zelf last van en besloot met haar (camera)man Joost van Herwijnen op zoek te gaan naar vrouwen die er wel over wilden praten.

Graafmans houdt van radicale, soms controversiële vormkeuzes in haar documentaires. In Volgens Protocol liet ze hele telefoongesprekken met 112 door acteurs aan de andere kant van de lijn naspelen. Voor de nieuwe docuserie Dochters, speciaal voor KPN-abonnees, filmden moeders en puberdochters elkaar en zichzelf op pijnlijke momenten, uiteraard met telefooncamera’s.

Tekst gaat verder na de video

Datzelfde procédé paste Graafmans ook toe ter voorbereiding van Roze Wolk. Vier vrouwen met een postnatale depressie (PND) spraken in de research intieme bekentenissen in op een beeldtelefoon. Het geluid is soms dof en afgeknepen, alsof het uit een douchecel komt, maar de authenticiteit overtuigt volledig. Besloten werd om dat materiaal gewoon in de film te gebruiken, aangevuld met interviews. Ook die hebben een ongebruikelijke vorm: de vaders spreken buiten beeld, we kijken naar het gezicht van de moeders.

Het is meer dan van de nood een deugd maken. Doordat we alleen de moeders en de kinderen zien, nauwelijks het huis verlaten en afgestompt geluid horen, wordt het gevoel van claustrofobie en achter glas zitten niet alleen verbaal inzichtelijk gemaakt.

De moeders spreken gedachten uit waarvan je alleen vermoedt dat ze bestaan. Ik houd wel van mijn kind, maar ik voel er niets bij. Als er messen of badjes in de buurt zijn, dringen zich zomaar moordlustige fantasieën op. Soms denk ik: was ik er maar niet.

Aan het einde van de film zien we eindelijk home movies van een tuin, een sneeuwlandschap en een enkele vader. Graafmans zegt in een gesprek met Daphne Bunskoek op 2Doc.nl dat het een hel is, maar dat het (bijna) altijd ook weer overgaat.

Wat er nu precies gebeurt in zo’n periode van tot wel twee jaar na de bevalling, daar gaat de documentaire niet over. De vaak aangevoerde verklaring van sterke hormoonwisselingen wordt door een van de vier moeders tegengesproken: onderzocht, maar klopt niet. Een ander weet zeker dat het niets met eigen ervaringen uit het verleden te maken kan hebben.

Hoe sterk zo’n associatieve, beeldende film ook werkt, ik mis toch een begin van een rationele benadering, al was het maar van een dokter in een witte jas, die mogelijke oorzaken met een stok aanwijst op een schoolbord. Ook de aanzwellende muziek in de meest beklemmende episode had van mij niet gehoeven. Voor het overige is Roze Wolk een moedige, effectieve en ongewoon doordacht vormgegeven documentaire.