‘Als je een uitzendkracht bent, gaat dat zo, húp’

Arbeidsconflict

Scania buit uitzendkrachten uit, zegt FNV. Nee, het is de strijd van een „jonge ambitieuze vakbondstijger”, zegt de truckproducent.

Foto Rien Zilvold

Een grote mond is een lastige eigenschap voor een uitzendkracht. Heftruckchauffeur Bart Nijstad (61) werkte via Randstad drie jaar bij vrachtwagenfabrikant Scania in Zwolle. Nooit ziek, altijd goede beoordelingen. Maar over de werkdruk was hij kritisch. Zijn nieuwe teamleider vroeg deze zomer hoe het ging in zone vier. Als je niet naar de wc hoeft en geen koffie drinkt gaat het nét, zei hij. En: ik laat het werk liever „in de soep” lopen, dan weer voor niets om versterking te vragen.

Einde contract, Nijstad kon naar huis. „Als je een uitzendkracht bent, gaat dat zo, húp”, vertelt hij tijdens een poortactie van FNV.

De flexibilisering van werk is bij het Zweedse Scania (10 miljard euro omzet, 1 miljard euro winst in 2015) doorgeschoten, zegt de bond. De verhouding tussen flexwerkers en vaste werknemers in de Nederlandse tak zou steeds schever worden. De uitzendkrachten worden volgens FNV onderbetaald.

De opmars van uitzendkrachten op de productievloer zie je bij alle grotere metaalbedrijven, zegt FNV’er Masja Zwart. Truckbouwer DAF, computerchipfabrikant NXP, fietsenproducent Batavus en kabelproducent Prysmian: allemaal werken ze veel samen met Randstad, zegt ze.

Partyboot

Voor de poortactie bij Scania heeft de vakbond een partyboot afgehuurd die naast de fabriek in het Zwolle IJsselkanaal ligt aangemeerd. Tientallen mannen uit de ploegendienst komen tussen de middag langs voor een FNV-bodywarmer, een bal gehakt en wat vakbondspeptalk.

Scania heeft permanent 600 uitzendkrachten in dienst, zegt bestuurder Marijn Van der Gaag van FNV Metaal. Ze werken er via Randstad Inhouse Services, dat bij Scania een eigen kantoor heeft. De cao zegt dat het „totaal aan arbeidsvoorwaarden” van uitzendkrachten niet meer dan 10 procent mag verschillen met dat van vergelijkbare werknemers. Volgens FNV is het verschil 12 tot 19 procent.

De uitzendkrachten krijgen geen dertiende maand zoals vaste medewerkers, minder arbeidstijdverkorting en vakantiedagen en minder pensioen. Zo bespaart Scania ongeveer 3 tot 5 miljoen euro per jaar op loonkosten, volgens berekeningen van de FNV.

Na een paar gesprekken die niets opleverden heeft Scania het cao-conflict onlangs voorgelegd aan de Geschillencommissie. Deze raad, met vier vertegenwoordigers van werkgevers en vier van werknemers, geeft binnen twee maanden een bindend advies.

„Ze zijn wel bang bij Scania”, zegt Van der Gaag. „Want iedereen kijkt mee.” Niet alleen Randstad, maar ook uitzendkoepel ABU en ondernemersorganisatie FME voor de technologische industrie, zegt hij.

„Als straks blijkt dat uitzendkrachten 1 of 2 euro per uur te weinig krijgen en dat Scania moet compenseren, dan gaat het over heel veel poen.”

Bij Scania zijn ze niet blij als de FNV weer langskomt om „een berg shit over ons heen te storten”, zegt personeelsmanager Betsie Grube in de boardroom met bandensporentapijt. Ze noemt Van der Gaag een „jonge ambitieuze vakbondstijger”. Ze begrijpt dat de FNV leden werft onder uitzendkrachten. Ze respecteert het dat de bond strijdt voor arbeidsrechten. „Maar ze moeten niet onze goede naam te grabbel gooien”.

Scania is een bedrijf waar mensen graag werken, vertelt Grube tijdens een rondleiding. Langs de twee productielijnen – Castor en Pollux – worden trucks als Transformers in elkaar gemonteerd. De fabriek wordt net aangepast voor de gloednieuwe S-serie, met een platte slaapvloer voor „revolutionair chauffeurscomfort”. Voor de 10.000 bezoekers per jaar is er een speciaal treintje.

De laatste decennia heeft Scania in Zwolle géén vaste werknemers ontslagen als het slecht ging, zegt Grube. Sinds de crisis werken er wel zo’n 600 uitzendkrachten, bevestigt ze. Maar op een totaal van 1.900 werknemers – en niet op 1.500, zoals de Scania-site vermeldt. Het moet volgens haar wel, wegens de grillige wereldmarkt: „Als Poetin het gas afsluit, daalt hier de productie.” En dit jaar krijgen honderd uitzendkrachten een vaste baan, want Scania vergrijst.

Op de berekeningen van de FNV wil Grube niet ingaan, nu de Geschillencommissie de zaak behandelt. Maar ze ontkent dat Scania uitzendkrachten uitbuit. De gemiddelde diensttijd van 22 jaar in de fabriek maakt het lastig om uitzendkrachten gelijke lonen te geven, zegt ze. En het is volgens haar ook een beetje de schuld van de cao:

„Die is baggerslecht geschreven en voor velerlei uitleg vatbaar.”

De FNV hamert te veel op vaste contracten, vindt René Schripsema, directeur Randstad Inhouse Services. „Veel uitzendkrachten stromen door in een vaste aanstelling of doen goede werkervaring op voor hun toekomst. De flexibilisering kan ik niet in mijn eentje stoppen – en ik ben er ook niet onverdeeld ongelukkig mee, want het is onze core business.”

Op de partyboot van de FNV gaat de discussie juist over de tweedeling door flexibilisering, ook qua solidariteit op de werkvloer. „Uitzendkrachten lopen niet naar de poort om actie te voeren”, zegt een werknemer die anoniem wil blijven.

„Ze zijn bang het vaste baantje te verliezen dat ze toch nooit gaan krijgen.”