Zo klonk de stem van ijsman Ötzi, ruim 5.000 jaar geleden

Door de mummie met een CT-scan te analyseren, konden wetenschappers de stem van de mummie recreëren. Of althans, een benadering daarvan.

Foto South Tyrol Museum of Archaeology/A. Ochsenreiter

Geen mummie ter wereld werd zo vaak onderzocht als Ötzi, de Tiroler ‘ijsman’ die vijfentwintig jaar geleden in Noord-Italië uit het ijs werd gehaald. Hoe hij eruitzag, wat hij droeg en wat hij at – allemaal is het al bekend. Maar nu hebben Italiaanse wetenschappers ook achterhaald hoe Ötzi ooit klonk.

Slechts vier seconden duurt het filmpje dat de wetenschappers vorige week presenteerden op een congres in Bolzano, waar Ötzi al bijna twintig jaar is te zien. Ze lieten de mummie vijf klinkers uitspreken in het Italiaans. En eerlijk is eerlijk, het klinkt alsof een zware roker het alfabet boert.

Toch zijn deze klanken afkomstig van een 5.300 jaar oude stem. Of eigenlijk: de basis van een stem. Bij het reconstrueren van de stem is alleen gekeken naar de vorm van de stembanden en het spraakkanaal. Dat was al ingewikkeld genoeg, legde hoofdonderzoeker Rolando Füstös uit aan Discovery News.

Een stem zoals mannen van nu

Om een beeld te krijgen van de stembanden en de keelholte van de mummie bekeken de onderzoekers Ötzi met een CT-scan. Met de computer brachten ze vervolgens correcties aan, omdat de nekwervels van de ijsman bijvoorbeeld verschoven zijn, of omdat het tongbeen van Ötzi niet meer helemaal intact is.

Uit alle verzamelde gegevens bleek dat de stem van Ötzi – vernoemd naar de Ötztaler Alpen waar hij werd gevonden – een frequentie tussen de 100 en 150 hertz had. Hij verschilde daarmee niet heel veel van mannen nu, zo stellen de onderzoekers. Dat Ötzi heel anders klinkt, komt doordat de wetenschappers bepaalde gegevens buiten beschouwing hebben gelaten.

Veel gegevens niet beschikbaar

Zo konden ze bijvoorbeeld niet achterhalen hoe dik en hoe zacht het weefsel rondom de stembanden en het spraakkanaal van de mummie was. Ook is bij de reconstructie niet meegenomen welke spanning er op de stembanden van Ötzi stond, simpelweg omdat die gegevens niet beschikbaar waren. Van een echte stem kun je volgens Füstös dus ook niet spreken:

“We kunnen niet beweren dat we Ötzi’s oorspronkelijke stem hebben gerecreëerd, want daarvoor missen we cruciale gegevens. Maar met twee gegevens – de lengte van zijn stembanden en zijn spraakkanaal – zijn we wel tot een redelijke benadering van zijn stem gekomen. Dit vormt aanleiding voor meer onderzoek.”