Column

Wagner? Zet je emmer maar klaar, want de muziek kan je grijpen.

Is de Westerse cultuur superieur, zoals VVD-ministers Schippers en Hennis vinden? Voor muziek is zo’n bewering in elk geval ijzig glad - hoe soeverein ook de meerstemmigheid van een Bruckner-symfonie of Bachs Hohe Messe. Maar overtuigend beargumenteren waarom een Maqam al Iraqi inferieur is aan Westerse improvisatie? Chinese opera aan Puccini? En dan zijn de vruchten van multiculturele kruisbestuiving (flamenco, jazz, gospel, enz.) nog onaangeroerd gebleven.

Muziek is abstract, en juist daardoor een dankbaar suprapolitiek lijmmiddel. Kijk maar naar de actuele vloed aan voorstellingen en concerten waarin Westerse musici samenspelen met vluchtelingen. Of naar het West-Eastern Divan Orchestra van dirigent Daniel Barenboim, waarin joodse en Arabische musici al jaren in harmonie met en naast elkaar spelen. Barenboim gelooft in een betere wereld via muziek. Hij zet zich in voor educatie – een pijler onder het onderwijs waarvan het ministerie van OCW getuige de recente injectie gelukkig ook steeds meer het belang inziet. Pas begon hij zelfs een eigen kanaal op YouTube. Daarop poneert hij impopulaire maar ware statements als „vrijheid van meningsuiting is niet alleen een recht, maar ook een verantwoordelijkheid.” (ondermijnend elementje: het naast hem pontificaal paraat staande dienstbode-belletje)

In één van de video’s gaat Barenboim in op de muziek zelf. Op hoe verschillende lijnen elkaar kunnen becommentariëren, na-apen en tegenwerken – en hoe juist die gelaagdheid het geheel verrijkt. Muziek als ode aan rijkdom in verscheidenheid. Zo kunnen noten politiek zijn en dus meer dan alleen esthetisch escapisme – al zou Barenboim zelf waarschijnlijk toevoegen dat de weg naar een betere wereld (ook) met schoonheid is geplaveid.

Op Radio 4 regeert sinds vrijdag de Hart en Ziel Lijst: verkiezing van de geliefdste klassieke werken uit het IJzeren Repertoire. Daar komt weinig politiek bij kijken (of het zou de afwezigheid van vrouwelijke componisten moeten zijn) en veel muziek, soms van bedwelmende schoonheid. Want dat kan muziek ook: verbroederen, symboliseren én betoveren.

Sir Simon Rattle, nu nog chef van de Berliner Philharmoniker en een ongewoon verstandig man – vertelde in een interview pas dat er bij het dirigeren van Wagners Tristan und Isolde een kotsemmer naast hem staat. Be prepared. De muziek kan je zomaar te pakken nemen.

Mischa Spel is redacteur klassieke muziek