Cultuur

Interview

Interview

Jodi Hilton

Hier is het voor de vluchtelingen niet veilig

Reportage vluchtelingen Nog steeds komen er vluchtelingen Europa binnen langs de gevaarlijke route van Turkije door Bulgarije. „We moeten hier leven als dieren.”

Een opengetrokken uitsparing in het roestige prikkeldraad, ooit aangelegd door de Bulgaarse communisten om mensen in het land te houden. Dat is op een late zomernamiddag het enige merkbare spoor van de migranten die elke nacht door de dichte bossen van het natuurgebied Strandzha uit Turkije de Europese Unie binnenkomen.

Ze steken te voet over, legt districtsaanklager Kancho Krumov uit, terwijl hij zijn sputterende Mercedes over een zandweg leidt, afgezoomd met een eindeloze rij witte camera’s. De GPS-coördinaten van het afspreekpunt met de smokkelaars zitten in hun telefoon. Vaak brengen ze vier of vijf dagen door tussen het kreupelhout. In veel gevallen raakt het voedsel op voor ze de chauffeurs vinden die hen naar de hoofdstad Sofia brengen.

Onderbelichte route

De gevaarlijke landroute door Bulgarije is onderbelicht in vergelijking met het zeetraject langs Griekenland, maar ook hier sijpelt nog steeds een gestage stroom migranten uit Turkije Europa binnen. Meer dan 13.000 van hen, steeds vaker jonge mannen uit Afghanistan, werden dit jaar aangehouden door de politie. Het aantal werkelijke passanten op weg naar het Westen, ligt mogelijk nog hoger.

Door de cascade van grenssluitingen komen ze vaak veel langer dan hun lief is terecht in een van de meest onherbergzame en vijandige plekken in de EU. Bulgarije doet er alles aan om geen nieuw Griekenland te worden.

„Nachtelijke achtervolging. Vier wagens met zestien Afghanen aan boord aangehouden. Een agent raakte bijna gewond.” Aanklager Krumov herhaalt het nieuws dat binnenkomt op zijn telefoon. De chauffeurs zijn meestal Bulgaren met een crimineel verleden, zegt Krumov. „De smokkelaars zijn doorgaans Afghanen, net als de migranten.” Gemotoriseerde patrouilles, snuffelhonden, radars, helikopters en steeds meer grenswachten uit andere EU-landen moeten hen ontmoedigen. Als teken van Europese steun voor de grensbewakers zal de lancering van het Europese Grens- en Kustwachtagentschap, een uitbreiding van het huidige Frontex, in Bulgarije plaatsvinden.

data5178837

Rechtsomkeert naar Turkije

De politie verplicht onderschepte migranten vaak eenvoudigweg rechtsomkeert te maken naar Turkije, zegt een vertegenwoordiger van de Bulgaarse justitie anoniem. Een praktijk die volgens mensenrechtenorganisaties de asielrechten van vluchtelingen dreigt te schaden.

Ook verhalen over politieagenten die aan deze grens klappen uitdelen en mobieltjes stelen, zijn legio in vluchtelingenkampen van Sofia tot Belgrado. Medewerkers van talrijke ngo’s die zich in Bulgarije en Servië om hen bekommeren, schatten veel verhalen als waar in. In oktober vorig jaar kwam een vluchteling om door een kogel van een politieman tientallen kilometers landinwaarts. Volgens de agent ging het om een afgeketst waarschuwingsschot. In februari werden een vrouw van rond de dertig en een meisje van 14 dood aangetroffen als gevolg van onderkoeling.

Dat de Bulgaarse overheid geen prioriteit lijkt te geven aan een humaan migratiebeleid, werd dit jaar ook op andere wijze duidelijk. In de lente doken in Strandzha burgerpatrouilles op. Zij gingen in camouflage-uitrusting op zoek naar vluchtelingen om ze terug te sturen. De chef van de grenspolitie besloot de leden van een van die groepen te decoreren voordat hij waarschuwde voor de risico’s van hun activiteiten. Een andere migrantenvanger kreeg lof van premier Boyko Borisov en werd door een populair televisiestation afgeschilderd als „superheld”. Meer dan de helft van de in een peiling bevraagde Bulgaren sprak zich uit voor dergelijke patrouilles.

„Grenspolitieagenten benaderden mij met tips,” zegt Peter Nizamov, een van de burgerwachten. De spierbundel werd bekend nadat hij dit jaar een filmpje online zette waarin hij migranten vastbindt met plastic handboeien. Het leverde hem enkele duizenden Facebook-volgers op en het bezoek van een schare buitenlandse activisten zoals Edwin Wagensveld, voorman van Pegida Nederland.

Vluchtelingen zijn er al lang niet meer, gelooft de 31-jarige rechtenstudent Nizamov. „Nu komen er alleen illegale migranten uit Pakistan, Sri Lanka, Afghanistan, Iran,” zegt hij op een terras in Boergas, een grote havenstad dichtbij de grens. „Landen waar geen oorlog is en geen gevaar om vermoord te worden.”

En dus beschouwt hij het als zijn recht om burgerarresten uit te voeren. Te meer omdat West-Europeanen die „niets in de broek hebben” niets doen tegen horden migranten die erop uit zijn vrouwen en kinderen te verkrachten, zegt hij. Wat hij verder van plan is, zegt hij niet. Eerst maar even de rechtszaak uitzitten voor wat de aanklager zag als wederrechtelijke vrijheidsberoving.

In de asielcentra loopt het inmiddels uit de hand. „Nu zowel Hongarije als Servië zijn grenzen strikter controleert, blijven vluchtelingen en migranten langer in Bulgarije”, zegt Mathijs Le Rutte, de vertegenwoordiger van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR in Bulgarije. „De receptiecentra kunnen deze extra druk niet aan. De condities daar zijn snel aan het verslechteren.”

„We moeten hier leven als dieren,” zegt Najeeb Allah, een 22-jarige Afghaan in Harmanli, een van de grootste centra van het land, gesitueerd tussen de grens en Sofia. Samen met een groep opgewonden jonge Afghanen en Pakistanen leidt hij ons door het lange gebouw waar ze verblijven. Het is compleet uitgewoond. Sommigen slapen met meer dan twintig op een kamer met schimmel op het plafond, kapotgetrapte deuren en karig beddengoed. In de badkamers bungelen beschadigde wastafels losjes aan de muur. „’s Nachts zetten veel mannen het hier op een drinken en dan breken er gevechten uit,” zegt Allah. Recent greep de politie in toen een grote groep Afghanen op de vuist ging met Irakezen. De vluchtelingen leven nu gescheiden volgens etnische afkomst. Gendarmes in oproeruitrusting en met bungelende geweren patrouilleren tussen de roestige schuren en de enkele nieuw geverfde woonblokken van het kamp.

Eén psycholoog voor 2.000 man

„De schade wordt door vluchtelingen zelf aangericht,” zegt Svetlana Karagyozova, psychologe voor het kamp. Maar reparaties blijven uit, zeggen de bewoners. En dat Karagyozova de enige psychologe is en het kamp slechts twee sociaal assistenten heeft voor meer dan 2.000 bewoners, legt een fundamenteel probleem bloot: de staat besteedt nauwelijks middelen aan de opvang.

„Onze bezorgdheid over de centra is de afgelopen maanden gegroeid,” zegt Philip Gounev, viceminister voor Binnenlandse Zaken. „Maar het aantal echte vluchtelingen is lager dan vorig jaar. Minder families, meer alleenreizende mannen tussen de 18 en 25 jaar: dat zijn wellicht economische migranten. Vaak dienen ze pas een asielaanvraag in als we hen gearresteerd hebben op weg naar Servië. Dat is dus misbruik van het asielsysteem.”

Hoewel de obstakels om verder te reizen blijven groeien, is er geen twijfel onder de vluchtelingen. „We moeten naar Servië,” zegt Abdullah, uit het Pakistaanse Gujrat. Bij de 16de-eeuwse Banja Basji-moskee in het centrum van Sofia werpt hij een blik op de andere jonge migranten die op lage plantsoenmuurtjes wachten op transport naar de grens. Af en toe veert een kluitje op om naar aanrijdende taxi’s op de boulevard te rennen. Lang wil hij niet meer wachten om hen achterna te gaan, zegt Abdullah. „Nergens is het zo slecht als in Bulgarije.”