Kettingzaag in de neushoorn, helpt dat tegen stropers?

Reportage Neushoornboerderij

Waarom wordt handel in hoorn van levende neushoorns niet toegestaan om monopolie stropers te breken? Volgens belangrijkste voorstander van verbodopheffing houden dierenactivisten crisis in stand voor eigen gewin.

Foto Bram Vermeulen

Bij zonsopgang patrouilleert een terreinwagen vol bewakers met AK-47 machinegeweren langs het hek van deze boerderij. Ze blazen wolkjes door hun wollen maskers. De locatie moet geheim worden gehouden, zo luidt de strikte afspraak met de eigenaar van de grootste neushoorncollectie in de wereld. Meer dan 1.400 witte neushoorns lopen hier rond, en veertien zwarte. In een wereld waar een kilo op de zwarte markt van Vietnam of China snel 30.000 euro opbrengt, zijn manshoge hekken en machinegeweren niet genoeg voor de bescherming van een potentieel stropersparadijs.

Daarom gaat deze vrijdagochtend opnieuw de kettingzaag in de neuzen van de beesten. Donderdag werden er achttien ontdaan van hun hoorns. Vandaag tien. Onthoornen is hier lopende bandwerk. „Ik noem het liever bijknippen”, zegt dierenarts Michelle Otto, net nadat ze een moeder heeft gevloerd met een gifpijl. Het is een pijnloze operatie: de hoorn wordt boven het bot afgesneden. Het is als het knippen van je nagels. „Het is ons belangrijkste middel tegen stropen.” Knip ze, voor de stroper erbij kan komen.

Zaterdag begint in Johannesburg de CITES-conferentie, waarin regeringen en actiegroepen zich buigen over hoe handel van met uitsterving bedreigde diersoorten kan worden tegengegaan. De olifant en de neushoorn staan bovenaan de agenda. Swaziland wil een voorstel doen het 39 jaar oude verbod op de handel in de hoorns van neushoorns op te heffen. Het koninkrijkje wil zo de natuurbescherming in zijn wildparken financieren.

Eigenaar John Hume vindt het een uitstekend idee. Hij begon in 1993 met het fokken van neushoorns en lobbyt al jaren voor legalisering van de handel in hoorns. „CITES heeft in 1977 een fout gemaakt door de handel te verbieden. Dat verbod heeft het doden van de dieren niet gestopt, juist aangewakkerd. We hebben de hele handel in handen gegeven van de stropers. We moeten de markt voeden met hoorns die van neushoorns komen die nog in leven zijn.” Zo denkt Hume de prijs op de zwarte markt te drukken.

Foto Bram Vermeulen

Foto Bram Vermeulen

Zuid-Afrika heeft momenteel 22 ton hoorn in opslag. Hume produceert zelf een ton per jaar. Elke hoorn wordt volgens zijn zeggen geregistreerd en opgeslagen in de kluis van een bewakingsbedrijf. Hij won in mei een rechtszaak tegen het verbod op de hoornhandel binnen de grenzen van Zuid-Afrika dat in 2009 werd ingesteld. De Zuid-Afrikaanse regering weigert hem een vergunning te geven, ondanks zijn zege in de rechtszaal. De kans is ook erg klein dat op de CITES-conferentie wordt ingestemd met het voorstel van Swaziland voor het opheffen van het verbod in de internationale handel. Dierenactivisten verzetten zich fel en lobbyen Afrikaanse regeringen het verbod in stand te houden. Maar de argumenten van de lobbygroepen reiken niet verder dan dat te weinig bekend is over de gevolgen van het handelsverbod.

„We weten gewoon niet hoe de markt zou reageren”, zegt Jo Shaw van Wereldnatuurfonds (WWF). „Uit ons onderzoek in Vietnam blijkt dat voor iedere persoon die er in slaagt een stuk hoorn te bemachtigen, er drie anderen in de rij staan om hetzelfde te doen.” Shaw zegt moe te worden van de lobby van Hume. Ze wil niet ingaan op zijn beschuldiging dat natuurbeschermers en dierenactivisten zich vooral verzetten tegen opheffen van het handelsverbod omdat de neushoorncrisis actiegroepen donorgeld oplevert. „Die donorknop op hun websites is het probleem”, zegt Hume. „Als de neushoorncrisis nu verdwijnt, zouden zij geen donorgeld meer innen. Ik geloof dat dit het echte gif is dat onze neushoorns doodt.”

Hume weet zeker dat de bestrijding de stroperij aanwakkert. Hij wijst op statistieken die laten zien dat in 2007 slechts tientallen neushoorns werden gestroopt. Pas toen Zuid-Afrika in 2009 het verbod op de lokale neushoornhandel werd ingesteld, liep het aantal gedode neushoorns snel op, tot een vertienvoudiging in 2015.

Opvallend is dat de prijs op de zwarte markt in Zuidoost-Azie de afgelopen twaalf maanden halveerde. Esmond Martin van Save the Elephant gelooft dat die halvering waarschijnlijk het gevolg is van overaanbod. Toch wil hij niet geloven dat een aanbod van legale hoorn per se de vraag vermindert. „Het probleem is dat de stropers ook met minder geld genoegen zullen nemen. Zelfs als ze slechts de helft van de oude prijs zouden krijgen.”

Foto Bram Vermeulen

Foto Bram Vermeulen

John Hume laat zich door dit soort aarzelingen niet tegenhouden. In afwachting van het oordeel van de hoogste rechtbank in het land, het Constitutionele Hof, heeft hij zijn eerste hoornveiling al gepland. De komende twee maanden hoopt hij zijn eerste hoorns te veilen. Plaats van handeling: de China Mall in Johannesburg, waar Aziaten hun inkopen doen. „Dan kunnen we eindelijk zien wat de consument bereid is te betalen voor legale hoorn”, zegt hij. De Zuid-Afrikaanse minister van Mileu, Edna Molewa, verklaarde deze week voor Deutsche Welle dat ze zich niet per se verzet tegen herstart van de handel binnen Zuid-Afrika’s grenzen. „Zo’n aanvullende maatregel, als het inderdaad werkt, moeten we verwelkomen.”

John Hume geeft nu bijna 300.000 euro per maand uit voor de beveiliging van zijn boerderij. Hij schat dat het geld over twee jaar op is. „Als het verbod niet wordt opgeheven kan ik de hekken, geweren en helikopters niet meer betalen en zijn al die neushoorns hier overgeleverd aan de stropers. Ze zullen de dag van hun leven hebben.”