Commentaar

Nieuwe technieken, nieuwe gevoeligheden

De geneeskunde in de 20ste eeuw was gericht op de genezing van patiënten, maar in de 21ste eeuw zal hij gericht zijn op de verbetering van gezonde mensen. Dat voorspelt de historicus Yuval Harari in zijn nieuwste boek Homo deus. Dat hoeft geen goede ontwikkeling te zijn. Het zal op lange termijn leiden tot een scheuring in de mensheid, want waarschijnlijk zal niet iedereen verbeterd worden. En hoe het dan zal aflopen met de universele mensenrechten weet ook niemand.

Het is daarom goed te begrijpen dat de overheid lang aarzelt over toelating en betaling van genetische tests van potentiële ouders nog voordat er een eicel bevrucht is. ‘Preconceptie genetische screening’ heet dat. Wim Köhler beschrijft verderop in deze bijlage hoe artsen dat nu doen. Deze screening op veel ziekten (50 tot 100) is nieuw.

Dit is nog geen verbeteren van de mens. Het is nog steeds het voorkomen van ernstige ziekten, typisch 20ste eeuws, in de visie van Harari.

En toch, en toch. Als de ‘preconceptie genetische screening’ eenmaal is ingeburgerd, als de genetische kennis verder verbeterd is en als de testen nóg goedkoper zijn, zal het best verleidelijk worden om – bij wijze van pret-echo – ook eens te kijken naar andere, niet ziekmakende genen. Oogkleur allicht, maar misschien ook wel voetbalcapaciteit en intelligentie (voorzover mogelijk). Nu is dat totaal niet aan de orde en de betrokken deskundigen en politici zullen zeggen dat er harde regels bestaan tegen deze ‘uitwassen’. Ja, maar niemand weet hoe de sfeer over tien of meer jaren is. Als misschien in andere landen al kinderen rondlopen die als designerbaby werden geboren.

Gevoeligheden veranderen snel. In de begintijd van het echo-onderzoek bij zwangeren was het not done om te vertellen wat het (ineens zichtbare) geslacht van het nieuwe kind zal zijn. Als de ouders het al wilden weten. Nu wordt het geslacht meestal direct rondgebazuind. Geen belangrijke verandering, maar wel een voorbeeld van een snelle en duidelijke door techniek veroorzaakte mentaliteitsverandering die we in een paar jaar allemaal om ons heen hebben zien gebeuren.