Laat de wereldhandel niet ronddobberen

nrcvindt

Toen een zware aardbeving in 1995 de Japanse stad Kobe trof, kwam de rest van de wereld er hardhandig achter hoezeer de productie van goederen internationaal verweven was geraakt. De LCD-schermen voor computers, destijds sterk in opkomst, bleken voor het grootste deel in en rond de Japanse stad te worden gemaakt. Door het wegvallen van deze enkele schakel viel wereldwijd de productie stil.

Het economische wereldsysteem is sindsdien nog veel complexer geworden. Productieketens voor de industrie omspannen de globe en ook consumenten wennen er inmiddels aan dat zij alles overal kunnen bestellen in de verwachting dit feilloos en op tijd aan de deur wordt geleverd.

Maar zo vanzelfsprekend is dat niet. Vorige maand kwam de Koreaanse rederij Hanjin in financiële problemen. Het gevolg: de containerschepen van het bedrijf bleven buitengaats, omdat afmeren in de haven van bestemming niet kon worden betaald, of kon leiden tot inbeslagname door crediteuren.

Zo’n 13 miljard euro aan goederen, van essentiële halffabrikaten voor de industrie tot aan het in China bestelde verjaarscadeau voor dochterlief, zwerft sindsdien doelloos rond. Of het staat roerloos op de kades nu sommige Hanjin-schepen, nadat het bedrijf deze week enige financiële steun kreeg, toch hebben kunnen afmeren. Hanjin is slechts de op zes na grootste containerrederij ter wereld. Er is weinig fantasie voor nodig om de wanorde voor te stellen als zijn lot een van de kolossen van deze bedrijfstak zou hebben getroffen.

Het wereldwijde economische systeem is waardevol, maar ook kwetsbaar. Niet alleen voor natuurrampen en financiële calamiteiten. De publieke opinie in het Westen keert zich tegen de globalisering. Naarmate de resterende handelsbarrières worden afgebroken raakt verdere economische integratie steeds vaker aan zaken die tot het domein worden gerekend van de nationale identiteit – een brisant onderwerp.

De groei van de wereldhandel zelf heeft intussen zijn beste tijd gehad. Voorbij is de periode waarin de wereldhandel twee- tot driemaal zo snel toenam als de omvang van de economie. Dezer jaren houdt de groei van de wereldwijde invoer en uitvoer die van de mondiale economie soms niet eens meer bij. De containercrisis komt niet uit het niets.

Daar zijn redenen voor: de sprint van internationale economische integratie na het begin van de jaren negentig loopt af en de opname van China in de wereldeconomie nadert zijn voltooiing. Robotisering en nieuwe productiemethoden kunnen er voor zorgen dat productie dichterbij de afzetmarkt plaatsvindt. Maar ook de hardnekkige economische crisis sinds de val van de Lehman-bank in 2008 speelt hier een rol.

Dat neemt niet weg dat het huidige volume van de wereldhandel er nu is, en de leefwijze, werkgelegenheid en koopkracht van miljarden mensen ondersteunt. Rondvarende containerschepen zijn onderdeel van een fijnmazig, uitgekiend en rationeel systeem waarin goederen exact op tijd worden geleverd en voorraden minimaal zijn. Dat oogt weinig opwindend, is vaak onbekend en onbemind. Net als de meeste nutsvoorzieningen, waarvan de waarde pas blijkt als zij stoppen met functioneren. Globalisering en de bijbehorende wereldhandel hebben ongekende welvaart gebracht. Dat wordt, bij alle kritiek op nieuwe handelsinitiatieven, vaak te weinig onderkend.