Hij maakte het, in korte tijd

Loop de straten van Johannesburg af. Stap in een taxibus op een route naar de townships. De kans is groot dat de rauwe beat van Mduduzi ‘Mandoza’ Tshabalala door de speakers dreunt. Nkalakatha, Godoba, Sgelekeqe, Tornado. Afgelopen weekend overleed Mandoza aan hersenkanker.

Mandoza belichaamde de Zuid-Afrikaanse droom uit de township. Geboren in Zola South in Soweto, ten zuidwesten van Johannesburg, leek hij vanaf het begin kansloos. In het jaar van zijn geboorte werd zijn vader vermoord. Zestien jaar later zat Mandoza anderhalf jaar vast in de gevangenis van Soweto wegens autodiefstal, zoals veel van zijn leeftijdgenoten.

Maar nadat hij vrij was gekomen richtte hij met drie jeugdvrienden de band Chiskop op en groeide snel uit tot icoon van de straatmuziek in het nieuwe Zuid-Afrika.

Zijn muziekstijl, kwaito, kent invloeden van Zuid-Afrikaanse disco (bubblegum) en Amerikaanse hip-hop. Kwaito gaat over gangsters en drugdealers, over autodieven en moeders die hun kinderen alleen opvoeden, over sociale problemen maar ook over herwonnen zelfvertrouwen in de township. De kwaito van Mandoza vermengde Engels, Xhosa en Afrikaans en werd de Zuid-Afrikaanse versie van de Amerikaanse ghettomuziek: dreunende bas, grote auto’s, schaars geklede vrouwen. Daarmee was zijn muziek ook een afrekening met de brave Zuid-Afrikaanse muziek die tijdens de apartheid de wereld veroverde: de dansgroepen van Paul Simon, het politieke engagement van Hugh Masekela of Miriam Makeba. Kwaito werd een levensstijl, te horen op de zwarte radiostations, verbeeld in een eigen kledinglijn. De wedergeboorte van de township. En Mandoza was daarvan de belangrijkste ambassadeur.

De muziek van Mandoza ging niet over politiek, maar vooral over succes, iets bereiken. Hij was artiest, maar ook een slimme zakenman. Hij maakte het, in korte tijd. Hij nam vijftien soloalbums op, speelde in een film (Number 10) en won talloze muziekprijzen. Het succes werd ook zijn neergang. Zijn drugsverslaving probeerde hij talloze malen af te schudden in afkickcentra, maar het lukte nooit lang. Kortgeleden werd kanker vastgesteld. De tumor in zijn hoofd ontnam hem zijn zicht. Volgens zijn nabestaanden wachtte hij drie uur tevergeefs op een ambulance. Zo stierf de stem van de jeugd, nog geen 38 jaar oud.