Gezocht: dirigent in ‘vals spelend orkest’

Verenigde Naties

De VN zoeken een nieuwe leider. Een vrouw? Een Oost-Europeaan? Of...? Een Nederlandse diplomaat wordt gezien als een dark horse.

Foto VN

Het aanwijzen van een nieuwe paus is complex, maar valt in het niet bij het kiezen van een nieuwe secretaris-generaal van de Verenigde Naties. Al jaren wordt, deels in het schemerdonker, geschoven met kandidaten voor de opvolging van Ban Ki-moon, wiens tweede en laatste ambtstermijn eind dit jaar verstrijkt. Dit byzantijnse spel nadert nu de finale.

De SG is het boegbeeld van de VN, een immense organisatie, waar veel geld omgaat, die onmisbaar is in de wereld, maar die al jaren onder vuur ligt wegens slecht management. Een organisatie waar vrijblijvende verklaringen van de lopende band rollen, maar die moeite heeft met concrete resultaten.

„De nieuwe SG moet een soepele dirigent worden in een vals spelend orkest, en dat in een tijd waarin de confrontaties, zoals over Syrië, harder en meer ideologisch worden”, zegt minister Koenders van Buitenlandse zaken in een VN-lounge aan de East River. Daarnaast hebben de VN volgens hem behoefte aan een uitvoerder. Plannen en ambities heeft de VN genoeg, het is nu tijd voor actie. Koenders wil een „implementatie-generaal” in plaats van een „secretaris-generaal”.

De selectie van een nieuwe SG is een zaak voor de Veiligheidsraad. Daar beginnen ook de moeilijkheden. De kandidaat moet de goedkeuring krijgen van de P5, de vijf permanente leden met een veto. Wie ligt goed genoeg in Washington en Moskou, heeft geen problemen met Beijing, heeft VN-ervaring, een schoon blazoen en kan nieuw leven blazen in de 71-jarige moloch?

De VN kennen een formele wereld en een informele. De formele wereld heeft een duidelijke favoriet: Antonio Guterres, oud-premier van Portugal en voormalige Hoge Commissaris voor vluchtelingen. Na vier proefstemmingen in de V-raad gaat Guterres onbetwist aan de leiding. Normaal zou hij de baan op zak hebben – maar dit zijn de VN.

„Het vermoeden bestaat dat Moskou hem zal blokkeren”, zegt VN-watcher Richard Gowan, bij koffie en een eitje in Midtown. „Rusland wil niet echt een voormalig regeringsleider van een Navo-land.” Officieel is dat verzet nog niet: de P5 hoeven hun veto in de eerste stemrondes nog niet te gebruiken.

De selectieprocedure is dit jaar gemoderniseerd. Vroeger wist niemand wat de P5 bekokstoofden, dit jaar is er een begin van openheid. Twaalf landen hebben officieel een kandidaat naar voren geschoven, die vervolgens zijn zaak mocht bepleiten. De stemmingen in V-raad zijn geheim, maar lekken sneller uit dan de Zuid-Koreaan Ban een Franse zin kan uitspreken.

Naast oude regels (vetomacht) en nieuwe regels (voordrachten) zijn er ook nog ongeschreven regels. De VN zoeken een vrouw uit Oost-Europa. Oost-Europa geldt in de VN nog als een apart blok en leverde nog nooit een SG. Dat moet nu maar eens gebeuren. Tot nu toe waren alle SG’s mannen en een stevige internationale lobby, waartoe Nederland behoort, maakt zich sterk voor een vrouw.

Interessant zijn de kandidaten in het schemerdonker. Zo’n dark horse is de Nederlandse diplomaat Sigrid Kaag, denkt Gowan. Kaag, speciaal VN- coördinator in Libanon, zou, zeker na haar bemiddelingswerk in Syrië, waar Assad zijn chemische wapens moest inleveren, goed liggen bij Amerikanen én Russen. Tegen Kaag spreekt dat ze regeringservaring mist.

De Nederlandse regering heeft Kaag niet gekandideerd. Waarom niet? „Ik kan niet over personen praten”, zegt minister Koenders. „Sigrid Kaag is een geweldige kwaliteit voor Nederland en voor de VN. Nederland heeft geen kandidaat gesteld – of dat ooit nog wel zal gebeuren, of niet, kan ik niet zeggen.”

Moet Nederland zo’n kans niet grijpen? „Zouden we dat willen, kunnen we altijd nog een kandidaat stellen. Eerst wachten we de gebeurtenissen af. De VN zoeken nu een kandidaat uit Oost-Europa. We zullen de zaak in de gaten houden.”

Zou Kaag beschikbaar zijn? „In deze fase is het wellicht niet aan de orde”, laat ze vanuit Beiroet weten. „Maar uiteraard zal ik toekomstige uitdagingen niet uit de weg gaan – binnen Nederland, in Europa of in VN-verband.”

Beter liggen de kansen volgens Gowan voor de Bulgaarse econoom Kristalina Georgieva, vicevoorzitter van de Europese Commissie. Haar naam ligt op ieders lip, ze zou de steun van Duitsland hebben, maar ook zij is door haar regering niet formeel gekandideerd. De Bulgaren dachten dat ze met Irina Bokova, directeur-generaal van kinderfonds Unesco, een droom-kandidaat hadden. Maar de VS en Groot-Brittannië vinden dat ze té goede contacten heeft met Moskou. In de proefstemmingen kwam ze niet verder dan de middenmoot.

Maandag stemt de V-raad voor de vijfde keer. Vermoedelijk stapt dan een aantal kandidaten uit de race. Dan breekt de tijd voor de dark horses aan. En zo niet, dan krijgt de VN geen vrouw uit Oost-Europa, maar een man uit West-Europa.

Over anderhalve week komen de veto’s op tafel.