Zuckerberg wil ‘alle ziektes oplossen’

Filantropie

Miljardairs uit Silicon Valley steken hun dollars in medische technologie. Dat versterkt de zorgen over groeiende ongelijkheid.

Foto Bloomberg

„Alle ziektes oplossen”, het klinkt als iets wat een miss tijdens een schoonheidswedstrijd zou wensen. Maar woensdag kwam het bloedserieus over de lippen van Facebook-oprichter Mark Zuckerberg, één van de rijkste mensen op aarde. Hij investeert daar komende tien jaar 3 miljard dollar (zo’n 2,7 miljard euro) in met zijn liefdadigheidsinstelling The Chan Zuckerberg Initiative, die hij vorig jaar met zijn vrouw Priscilla Chan oprichtte.

Het plan bestaat onder meer uit het ontwikkelen van technologieën om cellen in kaart te brengen, het stimuleren van onderzoek naar sensoren en chips om gezondheid beter te meten, en het opzetten van tien tot vijftien topinstituten, met grote namen uit de medische wetenschap en de technologie. Dat moet er allemaal aan bijdragen dat „we alle ziektes genezen, voorkomen of kunnen managen, nog tijdens het leven van onze kinderen”, zeggen Chan en Zuckerberg in een promotiefilmpje. Zij hebben een dochter van nog geen jaar oud, dus dat zou betekenen dat het nog deze eeuw zover moet zijn.

Het is een ambitieus plan van het stel Chan-Zuckerberg, zó ambitieus dat het makkelijk weg te zetten is als onhaalbaar en grotesk, gezien de enorme wetenschappelijke en praktische hobbels die er nog te nemen zijn voordat daadwerkelijk „alle ziektes” kunnen worden genezen. En er doemt ook een belangrijke vraag op als het wél lukt: wie krijgen er straks toegang tot al die nieuwe geneesmiddelen en technieken, en wie niet?

Bewondering en scepsis

Ondernemers uit Silicon Valley hebben er wel vaker een handje van om hun missies zo groots en meeslepend te formuleren dat ze net zo veel bewondering als scepsis oproepen. De laatste tijd richten de enorme ambities, en investeringen, uit Silicon Valley zich opvallend vaak op het snijvlak van gezondheid en technologie. Er zijn daar recentelijk ook daadwerkelijk veel doorbraken geweest waardoor nieuw optimisme in dat vakgebied is opgebloeid.

De topman van Apple, het rijkste bedrijf van de wereld, zei eerder dit jaar bij een toespraak in Amsterdam dat de zorg „staat te springen om de simplicity van Apple”. Napster-oprichter en techinvesteerder Sean Parker zette afgelopen april een centrum op voor onderzoek naar immunotherapie tegen kanker voor 250 miljoen dollar. Medeoprichter van Microsoft Paul Allen stak 100 miljoen in een celbiologie-instituut. Google-oprichter Larry Page investeert in allerlei start-ups in medische en genetische technologie, en richtte in 2013 het bedrijf Calico op, om „de dood op te lossen”.

De mens die met hulp van techniek altijd gezond kan blijven en misschien zelfs op termijn de dood kan verslaan: dat past perfect in het heersende maakbaarheidsgeloof in Silicon Valley dat alle problemen van de wereld zijn op te lossen met nieuwe technologie. Maar tegelijkertijd nemen de zorgen toe dat als hun utopie dichterbij komt, er allerlei nieuwe problemen ontstaan.

Dreiging van grote ongelijkheid

In zijn recent verschenen, en veelgeprezen, boek Homo Deus waarschuwt de Israëlische historicus Yuval Noah Harari bijvoorbeeld voor het ontstaan van enorme ongelijkheid door de revolutie in de medische technologie en genetica. Harari waarschuwt dat de investeringen van techmiljardairs de opkomst van ‘supermensen’ kan faciliteren. Met rijken die zich zeer gevanceerde levensverlengende technologieën kunnen veroorloven, waardoor ze veel gezonder en langer leven dan mensen die dat níét kunnen betalen.

Zijn waarschuwing is geworteld in bewijs voor groeiende ongelijkheid door de oneerlijke verdeling van de voordelen van nieuwe technologieën. De gemiddelde levensstandaard op aarde is door de technologische revoluties weliswaar flink toegenomen, de laatste decennia. Maar de verschillen in toegang tot technologie tussen rijk en arm zijn dat ook.

Dat bleek eerder dit jaar bijvoorbeeld uit een alarmerend rapport van de Wereldbank. „Degenen met een betere opleiding, betere connecties en betere vaardigheden krijgen sneller en vaker toegang tot de voordelen van de digitale revolutie”, stond in dat rapport. De ongelijkheid die Silicon Valley mede veroorzaakt is nu al een bron van zorg. Laat staan als die ongelijke verdeling zich verder zal uitstrekken over zaken als gezondheid, levensverwachting of misschien zelfs iemands genenpakket.

Aan de andere kant, de techmiljardairs zouden hun geld ook kunnen steken in dure auto’s en superjachten. Is het niet gewoon iets om optimistisch of zelfs dankbaar over te zijn dat ze in plaats daarvan proberen om ziektes uit te roeien? Technologieën moeten tenslotte wel eerst ontwikkeld worden voordat ze zich kunnen verspreiden over de hele wereld.

Een van de initiatieven van techmiljardairs, de Bill and Melinda Gates Foundation van Microsoft-oprichter Bill Gates, maakt zich bovendien hard voor het uitroeien van malaria onder de allerarmsten. Ook Zuckerberg zegt regelmatig dat groeiende ongelijkheid een van de wereldproblemen is die hij wil oplossen. Interessant is in dat licht de missie-verklaring van The Chan Zuckerberg Initiative, dat een totaal budget heeft van 45 miljard dollar. Die luidt: „Het potentieel van de mensheid vooruit helpen en gelijkheid promoten”.

Wat dat betreft was er bij de lancering van hun nieuwste plan een toevoeging te bedenken op „alle ziektes oplossen”.

Beter bij de eigen missie zou passen: „Alle ziektes oplossen, voor iederéén”. Maar misschien klonk dat zelfs voor Zuckerberg en Chan te veel als een onhaalbare missverkiezing-droom.