Recht & Onrecht

Ook de beelden die de politie zelf maakt, moeten integer zijn

De politie moet soms vechten tegen suggestieve beelden op internet. Maar ze is ook producent van beelden geworden, juist om het negatieve frame voor te zijn. Piet van Reenen schrijft in de Politiecolumn dat ook hier ‘framing aan de poort klopt’. Hoe blijft de beeldselectie integer en neutraal?

Internet en social media  zijn deel van een nieuwe werkelijkheid waarin de politie opereert,en het is  een ingewikkelde geworden.  Merthe uit Haren  zag haar verjaardag omgetoverd tot project X en het feest werd een rel. Die kwam voor de politie geheel onverwacht.  In Zaanstad portretteerde Vlogger Ismael zijn eigen leven - dat ging mis toen hij liet zien hoe hij  met een groepje hangjongeren  de politie in Zaanstad “zonder respect” behandelde. Publiciteit kwam als een boemerang terug.

De aanhouding van de Arubaanse festival bezoeker Mitch in het Haagse Zuiderpark die tot diens dood leidde, was in een mum van tijd op Youtube te zien, dankzij filmpjes opgenomen met mobiele telefoons. Voor de politie waren deze gebeurtenissen om uiteenlopende redenen en pijnlijk en uiterst relevant. In Haren vertrok een burgemeester. De politiechef kon nog net het ambtelijke lijf redden.  In Den Haag mobiliseerden beelden van de vechtpartij met Mitch protestgroepen tegen politieracisme en worden mede op basis van deze beelden twee politiemensen vervolgd. Ismael bracht een nacht in de cel door en kreeg een gebiedsverbod.

Iedereen filmt, knipt, plakt en verspreidt

Medialogische processen  maakten deze incidenten ook politiek relevant: een minister president die  een volkse veroordeling van de Zaanse vlogger liet horen, Wilders die commentaar gaf en een gemeenteraad met een motie van wantrouwen. In Haren leidden de rellen tot veel publiciteit, een onafhankelijk onderzoek en een debat in de Tweede Kamer. Youtube,  Facebook, Twitter en verwante diensten zijn niet alleen speeltjes waarmee wijkagenten het contact met hun wijk kunnen intensiveren, nee social media zijn heel relevant voor de politie. En zij leert hopelijk snel genoeg bij.

Mobieltjes, televisiecamera’s, bodycams en bewakingscamera’s zijn nieuwe vormen van sociale controle. Ook politiemensen zijn daaraan onderworpen, ze kunnen  steeds gefilmd worden en niet iedere politieman is daar op voorbereid . Het publiek,  de overheid en  de pers - allemaal  filmen ze, knippen ze, plakken ze en verspreiden ze. Interpreteren, ”framing” hoort daarbij. Die frames zijn van belang, ze bepalen de beeldvorming, geven  vervolgens medialogische processen vorm en worden zo ook van strategisch belang voor de politie. Een eerste frame van een incident is altijd een sterk frame, ook als het om politieoptreden gaat. Een frame dat eenmaal staat, is nauwelijks meer te veranderen.

Politie eenheden zijn zich  van zulke frames bewust. Ze moeten soms vechten tegen suggestieve beelden die nauwelijks meer te veranderen zijn. Bodycams en voertuigcams zijn manieren om de werkelijkheid van incidenten vanuit het politieperspectief  weer te geven en op het net te zetten. Wie op Youtube naar politiefilmpjes zoekt, ziet daar de effecten van; een wonderlijke rijkdom en variatie aan filmpjes en video’s trekt aan het oog voorbij.

Eigen beelden

Eenheid Rotterdam is een van de eenheden die vroeg de noodzaak van een eigen internet initiatief zag.  “24/7 PRO” van de eenheid Rotterdam zet professionele filmpjes van politieoptreden op het net.   “Vooruit verdedigen” heet dat, in plaats van te wachten tot iemand een deel van een politieoptreden  online zet of tot nieuwsmedia een eerste frame neerzetten,  publiceert  de politie nu in een aantal gevallen haar weergave van een incident zelf.  Ze gebruikt daarvoor eigen beelden, die van cameratoezicht en soms ook beelden van elders. Het mes van deze aanpak snijdt aan twee kanten: het publiek krijgt een  beeld van het politiewerk en daarnaast wordt zo voorkomen dat  anderen het beeld van het politieoptreden gaan bepalen. Vooruit verdedigen vervangt langzamerhand de schroom, en bij misdrijven de stilte van de politie,  waar het gaat om voorlichting over nieuwswaardige incidenten.


Afgezien van de vraag of het niet dringen wordt als alle politie eenheden  hun optreden op het net zetten en zo de waarde ervan afneemt,  rijzen er  tenminste twee vragen. De eerste is die van de integriteit van de beelden. Waar voor processen-verbaal en rapporten geldt dat de politie feiten en omstandigheden zo neutraal en volledig mogelijk weergeeft, zo moet men ook waar het gaat om het gebruik van social media  eenzelfde eis stellen. Het lastige is, dat ook de beelden van de politie en het commentaar daarop een selectie vormen. Framing klopt aan de poort. En dat is dodelijk; vertrouwen in de integriteit van de politie is een van de voorwaarden voor haar functioneren en dat geldt ook voor de beelden van haar optreden die zijn publiek maakt. Vooruit verdedigen door  politie eenheden heeft als eis, dat de integriteit daarvan bewaakt moet worden.  Voorspelbaar is immers dat bij beelden waarbij belangen in het geding zijn, op sociale en reguliere media een voorlichtingsstrijd ontstaat. Het zoeken is naar een check die voorkomt dat ook de politie als manipulator van de werkelijkheid te boek komt te staan.

Beelden van fout optreden

Een tweede probleem ontstaat, wanneer de politie  beelden heeft van  eigen foutief optreden. Hoe gaat de politie daarmee om? Wat doet ze wanneer het publiek zulke beelden wel op het internet zet? Wat wordt dan het antwoord van de politie aan  vragende journalisten: jullie hebben hier toch zeker wel beelden van?  Ja, zal  de politie zeggen: in het kader van een strafrechtelijk onderzoek tegen de politieman of vrouw worden de beelden niet  vrijgegeven.   Het is begrijpelijk, formeel juist zelfs, maar toch wel een pijnlijke beperking. Het verwijt van eenzijdigheid ligt op de loer.

 

Piet van Reenen was politieman, onderzoeker, directeur van de Politieacademie en hoogleraar Politie en Mensenrechten. De Politiecolumn verschijnt wekelijks en wordt afwisselend geschreven door politiedeskundigen.