Cultuur

Interview

Interview

Met films de corruptie te lijf

Film

In Cannes was Cristian Mungiu beste regisseur met Bacalaureat, een ontleding van corruptie in Roemenië.

Als we terugkijken op ons leven, is er dan een moreel Ground Zero aan te wijzen, een oerzonde? De eerste keer dat wij iets ritselden wat niet helemaal in de haak was? De Roemeense regisseur Cristian Mungiu (48) twijfelt: misschien de oudere zus die hem zijn eerste baantje als journalist bezorgde? „Wie in een land als Roemenië opgroeit, stapt ooit in het web. Je doet iets terug, vraagt een andere gunst: compromissen om te overleven. En voor je het weet ben je volwassen.”

Het is mei, filmfestival van Cannes, een salon bovenin het Palais des Festivals. Cristian Mungiu was hier in 2007 met zijn Gouden Palm voor de abortusfilm 4 Months, 2 Weeks and 3 Days wegbereider van de 'Roemeense Golf' van sobere, realistische moraalvertellingen. En na zijn rauwe kloosterfilm Beyond the Hills (beste actrices, beste script, 2012) lijkt het ingetogen Bacalaureat nu opnieuw in de prijzen te vallen: Mungiu wint later die week inderdaad de prijs voor beste regie.

In Bacalaureat leeft de kleinsteedse dokter Romeo zijn routine. Notabel, slecht huwelijk, maar de maîtresse staat al klaar en zijn dochter, modelscholier Eliza, hoeft maar één examen te halen om met een studiebeurs naar Londen te vertrekken, waar het leven niet draait om smeergeld, patronage en morele compromissen. Tot een aanranding dat laatste examen bedreigt en de keurige dokter aan het sjoemelen slaat.

Bacalaureat is een kalme film: hoofdrolspeler Maria Dragus vertelt dat perfectionist Mungiu van de tientallen takes die hij van elke scène neemt, steevast de rustige, subtiele verkoos boven de heftige. „Hysterie zit niet zo in mijn karakter”, bevestigt de regisseur. Zijn film ademt eerder fatalistische teleurstelling dan woede over vaderland Roemenië. Mungiu: „Elk weldenkend mens wil weg. Ik heb vrienden die jaren in Frankrijk woonden en terugkeerden omdat ze daar toch immigranten bleven die de baantjes inpikten. Binnen een half jaar waren ze weer weg: grote vergissing.”

Generatie van het offer

Mungiu bleef. Ooit had hij hoge verwachtingen. „U moet begrijpen dat ik 21 jaar was toen het communisme viel. Fantastisch, als scholier had ik niet kunnen dromen ooit in de vrije wereld te leven. Emigreren was geen optie, we hadden een unieke, wonderbaarlijke kans om onze hele samenleving opnieuw op te bouwen. Nu, een kwart eeuw later, is mijn generatie diep teleurgesteld. Historisch zijn de veranderingen dramatisch, dat besef ik wel. Maar we verwachtten zoveel meer.”

Hoe het vastliep? Mungiu somt op. Onder het communisme had niemand respect voor de wet, omdat die absurd was. Roemenië bleef een rurale samenleving. De helft van het volk leeft in dorpjes, op kosten van de staat: voor hen betekent verkiezingen cadeautjes krijgen, waarna je stemt op de gulle gever. „Politiek is een manier om een plek aan de trog te krijgen, het grote geld maak je nog steeds via de staat”, zegt Mungiu.

Met een droef lachje: „Zie de klasse die ons regeert: geen mensen die je respecteert of serieus neemt. Ons parlement neemt de grappigste wetten aan om een probleem van zichzelf of vrienden op te lossen. Een parlementariër die een wet tegen politieradars indient omdat hij zelf twintig boetes heeft voor te snel rijden. Dat niveau. Boekarest bestaat uit zes sectoren, vier burgemeesters zitten in de gevangenis wegens smeergeld.”

Maar die zitten wél in de gevangenis, werp ik tegen. Mungiu: „Jawel, er is vooruitgang, vier jaar geleden had ik niet zoveel prominenten achter de tralies verwacht. Elke dag een nieuw schandaal. Mijn generatie noemde zichzelf de ‘generatie van het offer', een ironische verwijzing naar onze ouders die het communisme opbouwden. Toch wil je niet dat je kinderen zichzelf ook moeten opofferen.”

Dus? Gaan zijn kinderen naar het buitenland? Mungiu: „Lastig, misschien maakt ik daarom deze film. Je wilt het beste voor ze, dus als ze in Roemenië blijven, moeten ze weten dat er de wet is - en hoe dingen echt gaan. Er was laatst een grote brand in een dansclub in Boekarest die mij erg aangreep. Tientallen jongeren kwamen om. De een liet geliefde en vrienden achter en klom over lichamen om te overleven, de ander ging terug om zijn vrienden te redden en stikte. Wat wil je dat jouw kinderen doen?”

Corruptie is een overlevingsstrategie. En erfelijk, vreest Mungiu. „Ouders houden graag morele praatjes, maar kinderen spiegelen zich aan hun gedrag, niet aan hun woorden. De enige manier om een samenleving te veranderen, geloof ik nu, is je eigen keuzes ter discussie te stellen.” Maar overschat Mugiu zo het belang van opvoeding niet? Heeft een 18-jarige als Eliza in Bacalaureat niet allang door hoe haar land werkt? Zijn film suggereert dat, erkent Mungiu. „U betrapt me op contradicties, maar ik geloof ook niet in films met één boodschap. Wel dat film mensen aan het denken kan zetten over zichzelf.”

Lukt dat in Roemenië? Mungiu: „ Buiten Boekarest zijn er nauwelijks bioscopen, ik ga met een projector door het land reizen. Als ik een paar mensen aan het denken zet, heb ik mijn doel bereikt.”