Het Nationaal Zorgfonds is geen blauwdruk maar ‘een beweging’

Algemene Politieke Beschouwingen

De SP wil af van zorgverzekeraars en het eigen risico. Maar haar plan voor een zorgfonds is nauwelijks onderbouwd.

SP-leider Emile Roemer sprak uitgebreid over het Zorgfonds tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Foto ANP / Remko de Waal

Het is een groot succes, het Nationaal Zorgfonds – tenminste, gemeten naar de aanhang en aandacht die het krijgt. Meer dan 157.000 mensen steunen inmiddels het plan van de SP voor een stelsel zonder zorgverzekeraars en eigen risico. „Elke seconde komt er een handtekening bij”, zei Roemer tijdens de Algemene Beschouwingen donderdagavond.

Kan het plan ook in de praktijk een succes worden? Daarvoor is politieke steun nodig. Behalve van de SP komt die nu alleen van 50Plus en de Partij voor de Dieren. Premier Mark Rutte was donderdag duidelijk: hij is tegen. PvdA-voorman Diederik Samsom viel Roemer zelfs keihard aan op de financiële onderbouwing van het plan.

Sinds 2006 kopen zorgverzekeraars namens hun klanten zorg in bij ziekenhuizen, verpleeginstellingen, fysiotherapeuten en andere hulpverleners. Het is de bedoeling dat zorgverzekeraars ziekenhuizen en artsen dwingen hun diensten tegen een scherp tarief te bieden. Zo wordt de zorg minder duur, is het idee. De verzekeraars concurreren met elkaar; ze bieden uiteenlopende zorgpakketten en proberen ieder jaar zo veel mogelijk mensen met hun polissen te verleiden. Die concurrentie noemt de SP ongezond. Het zou ervoor zorgen dat niet iedere Nederlander altijd de zorg krijgt die hij nodig heeft.

Het Nationaal Zorgfonds is de oplossing, volgens de SP. Dit systeem kent één inkoper van zorg, die de huidige negen zorgverzekeraars vervangt. Er komt één polis, in plaats van de ruim zestig die nu ‘op maat gesneden’ worden aangeboden. De voorstanders van het fonds willen ook van het verplichte eigen risico af, de 385 euro die mensen moeten meebetalen aan de zorgkosten die ze maken. Te veel, vinden de partijen. Weg ermee, zeggen ze.

Zorgconsumptie stijgt

Maar het plan heeft een manco: de financiële onderbouwing ervan lijkt nauwelijks uitgewerkt. Alleen voor de afschaffing van het eigen risico geeft de SP enige cijfermatige onderbouwing. En ook daarop valt wat af te dingen. Zo gaan de initiatiefnemers ervan uit dat afschaffing van het eigen risico 3,2 miljard euro aan inkomsten kost. Volgens het Centraal Planbureau gaat het zelfs om 3,7 miljard. Dat is dan inclusief de extra zorgconsumptie door wegvallen van het eigen risico.

De manier waarop de wegvallende inkomsten worden gecompenseerd, is vervolgens „een pure vorm van wensdenken”, zegt gezondheidseconoom Marcel Canoy. Met de 1,5 miljard die het schrappen van zorgverzekeraars zou opleveren, rekenen de initiatoren zich rijk, zegt hij. Er blijft geld nodig voor communicatie, en ook bij een zorgfonds zal bureaucratie bestaan. Dat nog eens 750 miljoen euro wordt gewonnen door ‘woekerwinsten’ van de farmaceutische industrie af te pakken, noemt Canoy ook „volkomen onzin”. „Zorgverzekeraars en ziekenhuizen hebben al de mogelijkheid samen in te kopen. Er valt wel wat te winnen als je de farmaceuten aanpakt, maar dat kan alleen op Europees niveau.” Zo’n aanpak van farmaceuten heeft trouwens niks te maken met een nieuw zorgstelsel, benadrukt Canoy.

Hoeveel het Nationaal Zorgfonds in totaal kost, is ook niet duidelijk. De bedenkers beamen dat de zorg duurder zal worden: fysiotherapie, ggz en tandzorg komen dan bijvoorbeeld in het basispakket, en die verandering kost volgens hen 2,5 miljard extra.

Wim Groot, gezondheidseconoom aan de Universiteit Maastricht, vraagt zich af wat er gebeurt met de zorgverzekeraars. „Het zou kunnen dat de SP die wil nationaliseren.” Het kan ook dat de verzekeraars maar andere polissen moeten gaan verkopen, waardoor ze geen rol meer spelen. „Dan neemt een nieuw op te richten Nationaal Zorgfonds de taak over.”

Als de zorgverzekeraars blijven bestaan, zegt Groot, houden ze hun miljarden aan reserves. „Dat geld ben je kwijt.” Een risico is trouwens dat ze naar de rechter stappen, vanwege gederfde inkomsten. „Als je zo’n zaak verliest, kan dat ook miljarden kosten.”

Gezondheidseconoom Guus Schrijvers – die een „sociaal hart” heeft en de onvrede over het huidige stelsel begrijpt – vindt het idee voor een Nationaal Zorgfonds „beperkt”. Het is bovendien „lood om oud ijzer”, want hij denkt dat de kosten voor oprichting van zo’n fonds uiteindelijk toch bij de patiënt terechtkomen. Afschaffen van het eigen risico? Schrijvers: „Dan gaan de belastingen omhoog en is de maatschappelijke winst nul.”

SP-Kamerlid Renske Leijten, geestelijk moeder van het Nationaal Zorgfonds, vindt het niet erg dat de plannen nog niet helemaal uitgewerkt zijn. Ze noemt het „flauw” dat PvdA-voorman Diederik Samsom tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen „een politiek puntje wilde scoren” door SP-lijsttrekker Emile Roemer aan te vallen op de financiële onderbouwing van het Nationaal Zorgfonds.

Geld ophalen

En dan is nog onduidelijk waar het geld voor de oprichting van het fonds vandaan gehaald moet worden. De initiatiefnemers verwachten ongeveer 10 miljard op te halen met, zo schrijven ze in het plan, belastingverhoging en vergroening van het belastingstelsel.

Volgens Leijten zijn er nog „tientallen manieren” om geld los te krijgen voor dit plan. Gevraagd naar de politieke steun voor dat soort voorstellen, reageert ze geprikkeld. „Het ís geen blauwdruk”, zegt Leijten. „Daar werken we de komende tijd aan met hoogleraren, artsen en politici. Nu is het belangrijkste dat we deze beweging tegen marktwerking en bureaucreatie in de zorg zien groeien.”

De SP ziet de beweging als een groot succes. Het is een manier om leden te werven, en in de spotlights te staan.

Gezondheidseconoom Wim Groot: „Deze beweging maakt wel duidelijk dat de zorgverzekeraars niet erg populair zijn. Onder de bevolking niet, en in de Tweede Kamer niet. Ik zie deze discussie meer als de verwoording van onvrede die breed leeft, dan als een echt doordacht plan.”