Gemiddelde drugsgebruiker, stevige drinker

Verslaving Nederlandse pubers drinken relatief vaak en veel, maar verder is hun drugsgebruik doorsnee, blijkt een groot Europees vergelijkend onderzoek.

Foto Koen Suyk/ANP

Als je aan Europese zestienjarigen vraagt of ze de afgelopen maand alcohol hebben gedronken, zal de helft zeggen: ja. Eén op de vijf Italiaanse jongeren heeft voor zijn dertiende levensjaar al eens gerookt, één op de vier Portugese jongeren, één op de drie Kroatische en één op de zes Nederlandse. Bijna de helft van de Griekse jongeren van zestien heeft al eens gegokt voor geld. En ongeveer een kwart van de Nederlandse zestienjarigen heeft wel eens een verboden drug gebruikt.

Dat zijn enkele resultaten uit van het vierjaarlijkse European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs (ESPAD), een vergelijkende Europese dataverzameling over het gebruik van verslavende middelen onder jongeren, dat deze week verscheen. In 35 landen – maar wel met uitzondering van het Verenigd Koninkrijk en Duitsland – zijn het afgelopen jaar weer enquêtes gehouden onder zo’n 100.000 scholieren die dat schooljaar zestien zouden worden.

Roken raakt al uit, drinken ook?

De Nederlandse jongere is op veel gebieden een gemiddelde gebruiker en daarmee volger van een algemene trend: het gebruik van alcohol, sigaretten en cannabis onder Europese zestienjarigen is de afgelopen decennia afgenomen. Wel is het aantal keren dat een Nederlandse jongere in een maand alcohol drinkt hoog (gemiddeld 7 keer, tegen een Europees gemiddelde van 5,4 keer) en is de hoeveelheid alcohol die een Nederlandse jongere op een drinkavondje tot zich neemt hoog (zo’n 6 centiliter pure alcohol, tegen een gemiddelde van 4,7 centiliter).

Maar er is ook goed nieuws, zegt Karin Monshouwer, die als onderzoeker van het Trimbos-instituut de Nederlandse gegevens aanleverde. „In Nederland is de afgelopen jaren ingezet op het uitstellen van het eerste biertje dat een jongere drinkt. Die cijfers zijn nu behoorlijk gedaald.” Van alle Europese jongeren heeft gemiddeld 47 procent voor zijn veertiende jaar alcohol gedronken – in Nederland is dat 26 procent, een van de laagste percentages van Europa.

Het effect van de aangepaste alcoholwet – de leeftijd waarop alcohol gekocht mocht worden steeg in 2014 van 16 naar 18 jaar – lijkt echter nog klein, als je naar de cijfers van ESPAD kijkt. Driekwart van de zestienjarigen in Nederland heeft al eens alcohol gedronken.

Heb geduld, zegt Monshouwer: „Er zal wat tijd overheen gaan voordat we het gewoon vinden dat een 16- of 17-jarige niet drinkt, daarvoor is een cultuurverandering nodig. Wat dat betreft zijn we wel blij met de daling van de startleeftijd: als je dat moment weet uit te stellen, wordt drinken onder jongeren steeds minder gewoon en begint het zwaardere binge-drinken ook pas op latere leeftijd, of helemaal niet. Het ontmoedigende beleid op het gebied van roken heeft tot een cultuurverandering geleid, dat zie je duidelijk.”

Een strenger alcoholbeleid leidt niet per se tot een wijzer drinkgedrag, zoals Monshouwer afleidt uit de Scandinavische cijfers. „Het beleid daar is streng, en daarom drinken relatief weinig jongeren. Maar als jongeren daar drinken, doen ze het ook flink.”

Onlineverslavingen

Voor het eerst deed ESPAD ook onderzoek naar internetgedrag van jongeren en gokken – dat laatste onder invloed van de gemakkelijke toegang tot gokwebsites. „Van gokken is al langer bekend dat het een verslavende werking kan hebben en overmatig gamen kan ook die gevolgen hebben.”

14 procent van de Nederlandse zestienjarigen heeft wel eens gegokt voor geld (exact het Europese gemiddelde), 27 procent speelt vier of meer dagen per week games (iets bovengemiddeld) en een gemiddelde jongere is 6,6 van de 7 dagen online (relatief een zeer hoge score). Monshouwer: „Veel internetten hoeft niet direct problematisch te zijn, het is ook gewoon iets van deze tijd. Maar het is wel iets om in de gaten te houden.”