Cultuur

Interview

Interview

Foto Alberto Saiz/AP

‘Duurzame welvaart is onze taak’

Interview Frank Elderson, DNB

Welke rol spelen pensioenfondsen bij investeren in duurzaamheid? De Nederlandsche Bank komt vandaag met een studie. „Er is nog een weg te gaan.”

Nederland loopt achter in de strijd tegen klimaatverandering en bij de overgang naar duurzame energie, schreef De Nederlandsche Bank (DNB) dit voorjaar in het rapport Tijd voor transitie. Het is, aldus het onderzoek, de hoogste tijd voor forse aanpassingen. Stevig overheidsbeleid zal nodig zijn om die ommekeer teweeg te brengen, zei verantwoordelijk directielid Job Swank in een interview met NRC.

Deze vrijdag publiceert DNB een volgende studie, Duurzaam beleggen in de Nederlandse pensioensector. Daarin vraagt de toezichthouder zich af welke rol de grote institutionele beleggers spelen bij het investeren in duurzaamheid. Zijn de fondsen enthousiast op zoek naar groene beleggingen? Zijn ze bereid daar extra geld voor uit te trekken? Welke risico’s brengt dat met zich mee? Maar ook, wat zijn de gevaren als fondsen duurzaamheid negeren?

„Wij zien dat pensioenfondsen duurzame beleggingen in toenemende mate omarmen”, zegt Frank Elderson, directeur pensioentoezicht van DNB in een telefonisch interview. „Eerst ging het vooral om het voorkomen van reputatieschade. Nu wordt gekeken naar het financieel risicomanagement en zien de fondsen juist ook financiële kansen in duurzaam beleggen. Sommige fondsen gaan nog een stap verder en letten sterk op de maatschappelijke impact van hun investeringen.”

Wat betekent dat voor DNB als toezichthouder op pensioenfondsen?

„Pensioenfondsen die zichzelf duurzaamheidsdoelen stellen, moeten dat doen in dialoog met hun achterban. En ze moeten daarover transparant zijn. Het is onze taak daarop toe te zien. Er moeten nog stappen worden gezet. Niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. Hoe meet je de duurzaamheid van je beleggingsportefeuille? Hoe bereken je het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in je investeringen? Er zijn wel initiatieven om tot goede benchmarks te komen, ook internationaal. Maar er is nog een weg te gaan.”

Welke rol speelt DNB daarin?

„Wij volgen wat er gebeurt. En we proberen het misverstand weg te nemen dat voor duurzame beleggingen andere criteria gelden dan voor de overige beleggingen. We onderzoeken of er voor pensioenfondsen belemmeringen bestaan, bijvoorbeeld op het gebied van wet- en regelgeving en toezicht, die hen weerhouden van duurzame investeringen.”

Probeert u pensioenfondsen ook actief over te halen om duurzaam te beleggen?

„Onze opdracht als toezichthouder is de financiële stabiliteit te versterken en zodoende bij te dragen aan ‘duurzame welvaart’ in Nederland. We zijn dus niet alleen verantwoordelijk voor de welvaart van nu, maar ook voor die van volgende generaties.”

In het rapport beschrijft DNB instrumenten die pensioenfondsen gebruiken om hun beleggingen te verduurzamen. De eenvoudigste is uitsluiting. Bijna alle fondsen hebben voor zichzelf criteria geformuleerd waarop ze bedrijven toetsen. Soms sluiten ze zich aan bij internationale criteria, zoals die van de PRI, de Principles for Responsible Investment. Zij proberen de verschillende thema’s (klimaat en milieu, sociale gevolgen en goed bestuur) van verantwoord beleggen verder uit te diepen.

Ook pensioenfondsen die niet meteen uit een bepaalde sector willen stappen, bijvoorbeeld die van de steenkool- en olieproductie, zien toch mogelijkheden voor verduurzaming. Dat gebeurt via het principe van ‘best in class’. Fondsen nemen alleen die bedrijven in hun portefeuille op, die het binnen een sector goed doen. Vorig jaar verdubbelde het aantal pensioenfondsen dat deze vorm van selectie gebruikt – van 12 naar 24 procent.

Best-in-class-investeringen dwingen bedrijven hun productieketen duurzamer te maken. En vooral ook om daarover transparant te zijn.

U ziet voor DNB vooral een taak als ‘verbinder en katalysator’ voor verduurzaming.

„Dat klopt. In de aanloop naar de klimaattop in Parijs, eind vorig jaar, hebben we een bijeenkomst georganiseerd met de UNEP, het milieuprogramma van de VN, en het Sustainable Finance Lab, en met vertegenwoordigers van de financiële sector. Op het gebied van duurzaam beleggen bleek van alles te gebeuren, maar heel versnipperd. Deelnemers waren soms blij verrast om te horen dat anderen met dezelfde dingen bezig waren. Zo is het platform duurzame financiering ontstaan. Twee keer per jaar komen we onder voorzitterschap van DNB bijeen met de pensioenfederatie, de vereniging van banken, de bond van verzekeraars en de beleggersassociatie DUFAS om nieuwe ontwikkelingen te bespreken.

„Ook stimuleren we dat duurzaamheid een thema wordt in het financieel onderwijs. Zodat studenten na hun opleiding de markt betreden met relevante kennis, bijvoorbeeld over hoe je grip krijgt op klimaatrisico’s. En we kijken ook naar onze eigen duurzaamheid en duurzaam betalingsverkeer. Zo streven naar het gebruik van 100 procent duurzame katoen in onze bankbiljetten vanaf 2019.”

DNB concludeert in zijn onderzoek dat de meeste pensioenfondsen wel ‘iets’ doen op het gebied van duurzaamheid. Maar lang niet altijd gebeurt dat met een duidelijk beleid. Ongeveer eenderde van de pensioenfondsen is actief op zoek naar duurzame beleggingen, en neemt het onderwerp voortdurend mee in zijn afweging voor nieuwe investeringen. Deze fondsen praten niet alleen met bedrijven over hun energiebeleid, ze spelen ook een actieve rol op aandeelhoudersvergaderingen en zijn bereid bedrijven uit te sluiten die niet aan hun criteria voldoen. Behalve naar een goed financieel rendement, streven ze soms ook naar een maatschappelijk rendement.

Vooral de grote pensioenfondsen voeren zo’n zichtbaar duurzaamheidsbeleid. Voor kleine fondsen blijkt het nog ingewikkeld en onbekend. Mankracht en deskundigheid ontbreken soms om zich in het thema te verdiepen. Ook bestaat weleens ten onrechte het idee dat duurzaam beleggen altijd meer risico’s en hogere kosten met zich meebrengt. Elderson: „We willen voorkomen dat fondsen vanuit een verkeerde perceptie duurzame beleggingen negeren, omdat ze denken dat het een probleem is voor hun liquiditeit of beheersing.”

Tekst gaat verder onder de grafiek.
230916BUI_pensioenfondsen

‘Stranded assets’ van bedrijven die blijven zitten met activa die sterk in waarde dalen, worden gezien als een risico voor beleggers die duurzaamheid negeren. Hoe kijkt u daarnaar?

„We hebben daar in het kader van het pensioenonderzoek niet speciaal naar gekeken. Maar wel in Tijd voor transitie. De uitzettingen van pensioenfondsen op CO2-intensieve sectoren, die een hoger risico hebben op stranded assets, bleken substantieel. Het is echter lastig om daarmee ook het risico op afwaarderingen te duiden. Maar dat pensioenfondsen, en overigens alle financiële stellingen, rekening met deze risico’s moeten houden is een feit.”

DNB heeft zich verdiept in de energietransitie en nu in duurzaam beleggen. Wat worden de volgende stappen?

„Op grond van artikel 135, lid 4 [van de Pensioenwet] zijn pensioenfondsen sinds een paar jaar verplicht om uit te leggen hoe ze milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen laten meewegen in hun beleid. We hebben in onze jaarlijkse brief aan de minister van Financiën voorgesteld om ook zo’n artikel op te nemen in de Wet op het financieel toezicht, zodat de transparantieverplichting zich ook uitstrekt tot banken, verzekeraars en andere financiële partijen.

„Verder gaan we onderzoeken wat de gevolgen zijn van klimaatverandering voor verzekeraars. Vooral voor wat betreft de financiële risico’s. Wat zijn de gevolgen van zware hagelbuien en hoosbuien?

„En we denken na over een financiële klimaatstresstest. Met zo’n stresstest probeer je grip te krijgen op een onzekere toekomst. Dit soort tests zijn nog niet gestandaardiseerd, meerjarige benchmarks ontbreken. We weten nog niet precies hoe we het gaan doen. Maar we weten wel dat klimaatrisico’s en transitierisico’s een steeds grotere rol spelen bij beleggingen. Zelfs een klimaatscepticus kan daar niet omheen.”