Dilemma van Labour: splitsen of doormodderen

Zaterdag wordt bekend wie de nieuwe leider wordt van Labour. De kans is groot dat Jeremy Corbyn wordt herkozen. Uitzicht op regeringsmacht heeft de partij niet.

Foto AFP

De grootste ironie in de huidige Britse politiek is zichtbaar op een tochtig plein in Birmingham. Centenary Square is op een zaterdagmiddag gevuld met tweeduizend joelende aanhangers. Ze hangen veertig minuten lang aan de lippen van hun leider Jeremy Corbyn, die fel oreert. Nog nooit is Labour (515.00 leden) als ledenpartij zo veel groter geweest dan de Conservatieven (149.500), dankzij de aanhangers die voor een paar pond aanhaakten om de linkse idealen van Corbyn te steunen. En toch kon een Conservatieve premier zelden zo ongehinderd haar gang gaan als Theresa May nu.

De rookgordijnen die May opwerpt over wanneer ze formeel het vertrek uit de EU aankondigt? Corbyn rept er niet over in zijn toespraak. Het gestuntel van de ministers David Davis en Liam Fox, die het uittreden en nieuwe handelsbetrekkingen moeten regelen? Geen woord. Over Brexit, het alles overtreffende onderwerp van belang in de Britse politiek de komende jaren, zegt Corbyn nagenoeg niks. Hij sart May niet, hij houdt haar niet scherp. In Birmingham kiest Corbyn voor een tirade tegen het mondiale kapitalistische systeem. Hij pleit voor een einde aan het stigma voor mannen om psychiatrische hulp te zoeken. Zijn aanhangers vinden het prachtig. Ze heffen een slogan aan: „Tories out! May go home!”

Bezoekers van de toespraak van Corbyn, gefotografeerd door correspondent Melle Garschagen:

De paradox ontgaat Steven Fielding, hoogleraar politieke geschiedenis aan de Universiteit van Nottingham en gespecialiseerd in Labour, niet. „Corbyn heeft de grootste linkse beweging in decennia gemobiliseerd, maar als gevolg zitten de Conservatieven er comfortabeler bij dan ooit. De kans is zeer groot dat wij tien tot twintig jaar, een hele generatie wellicht, geen Labourregering zullen zien”, zegt Fielding.

„Het zal lijken op het tijdperk van Thatcher en Major. Je kan je afvragen of Labour in deze staat van verval in staat is om de Conservatieven van weerwoord te voorzien, om een oppositie van betekenis te voeren.”

Turbulente dagen

Zaterdag, op de vooravond van het jaarlijkse najaarscongres in Liverpool, wordt de uitslag van de leiderschapsverkiezing bij Labour bekendgemaakt. Zeer waarschijnlijk zal Corbyn winnen van Owen Smith, zijn enige uitdager. Het betekent dat Labour turbulente dagen te wachten staat in het congrescentrum aan de Mersey: de leiderschapsstrijd is bijna voorbij, maar de ruzie binnen de partij is niet beslecht.

172 van de 230 Lagerhuisleden van Labour steunden een motie van wantrouwen tegen Corbyn. Ze vonden deels dat hij niet hard genoeg campagne had gevoerd om het Verenigd Koninkrijk binnen de EU te houden, deels zochten ze een aanleiding om hem te lozen. Zestig vooraanstaande Lagerhuisleden, onder wie meer dan twintig uit zijn schaduwkabinet, stapten op.

Het ledenbestand van de grote Britse partijen, uit een rapport van het Britse Parlement.

Het ledenbestand van de grote Britse partijen, uit een rapport van het Britse Parlement.

Het zijn de centrum-linkse Labourprominenten, die carrière maakten tijdens de New Labour-premierschappen van Tony Blair en Gordon Brown, die de koers onder Corbyn en de gevolgen verschrikkelijk vinden. „De partij is sinds de jaren dertig niet zo ver verwijderd geweest van regeren”, constateerde oud-minister David Miliband. „De standpunten van Labour staan ver af van wat kiezers verlangen”, zei oud-partijprominent Ed Balls tegen de BBC.

Op het plein in Birmingham is geen begrip voor de waarschuwingen. „Als die Blairites het er niet mee eens zijn, gaan ze maar weg”, zegt Kerry Rowberry (36), die aan de lokale universiteit werkt en een proefschrift schrijft.

„Blair liberaliseerde alles wat los en vast zat. Toen kwam de crisis en bleek New Labour voorstander van een keihard bezuinigingsbeleid. Dat heeft zo veel kapot gemaakt. Corbyn heeft oog voor de zwakkeren. Zo hoort Labour te denken. Ik vind splitsen prima.”

Het idee van splitsen wordt de laatste weken serieus geopperd. Als een meerderheid van de Labourfractie in het Lagerhuis meedoet, zou de nieuwe partij onmiddellijk de formele oppositiepartij van de regering worden. Niet Corbyn, maar hun leider zou tegenover premier May staan aan het spreekgestoelte in Westminster; eindeloze media-aandacht gegarandeerd. Dat moet aanlokkelijk klinken voor gefrustreerde centristen binnen Labour.

Eerdere scheuringen

Eerdere scheuringen in de partij voorspellen echter weinig goeds. In depressiejaar 1931 besloot Labourleider en premier Ramsay MacDonald hard te bezuinigen, ook op werkloosheidsuitkeringen, om overheidsuitgaven op orde te krijgen. MacDonald leidde een regering van nationale eenheid, maar brak samen met enkele vertrouwelingen met de rest van Labour. Bij de verkiezingen van 1931 wonnen de kandidaten van de eenheidsregering, ten koste van Labour dat 225 zetels verloor.

Ook de meest recente keer dat Labour splitste, waren de verkiezingsuitslagen en de gevolgen desastreus. In 1980 werd de partij geleid door Michael Foot, een man even links als Corbyn met een even fanatieke aanhang, tot het chagrijn van vier oud-ministers. Zij stichtten hun eigen Social Democratic Party. Uiteindelijk stapten 28 Lagerhuisleden van Labour over naar de nieuwe centrumpartij. Maar bij de verkiezingen van 1983 werden slechts zes SDP’ers verkozen, verloor Labour ruim vijftig zetels en consolideerde Thatcher haar macht. Dat is het ultieme angstbeeld voor Labourpolitici, zei het Lagerhuislid Chuka Umunna, van centristische signatuur, deze week op de radio. „Het gevolg van splitsen in 1981 was dat links in de Britse politiek verdeeld raakte en dat gaf de Tories achttien jaar lang onbelemmerde macht. Niemand die dat opnieuw wil”, aldus Umunna. „Labour is alleen succesvol als alle stromingen binnen de partij samenwerken.”

Daarom zijn in de aanloop naar het partijcongres lange onderhandelingen gaande om te lijmen. Er wordt gezocht naar een manier waarop Corbyn met recht kan zeggen dat hij de belangen van de vijfhonderdduizend partijleden vertegenwoordigt. Maar dat de Lagerhuisfractie zekerheden heeft dat Corbyn en zijn aanhang geen doorslaggevende zeggenschap krijgen in de manier waarop de fractie wordt bestuurd en de wijze waarop de landelijke kieslijst wordt opgesteld. Tegen de BBC zei Corbyn dat hij vrede wil, maar dat hij doorgaat met politiek bedrijven op zijn manier om de volgende verkiezingen te winnen.

Kosmopolitische kijk

Politicologen denken dat Corbyn kansloos is. „Hij heeft een gigantisch probleem”, zegt Matthew Goodwin, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Kent. Corbyns pleidooi om meer geld in het National Health Service te stoppen en betere lonen valt in goede aarde bij de conservatievere arbeidersklasse die Labour massaal de rug heeft toegekeerd, aldus Goodwin.

„Maar zij zijn zeer tegen immigratie en vrijheid van beweging van personen. Dit is de groep die massaal voor Brexit stemde. En Corbyn ziet immigratie als een groot goed. Hij heeft in die zin een veel te kosmopolitische kijk op de wereld.”

Ed Miliband verloor de verkiezingen in 2015 omdat kiezers hem te links vonden, vult collega Steven Fielding aan. „Dat biedt voor Corbyn weinig hoop.” Wellicht dat gematigde Labourpolitici daar hoop uit putten, denkt Fielding. Corbyn leidt Labour naar een verpletterende nederlaag, stapt op en beetje voor beetje kunnen opvolgers de partij naar het midden opschuiven, zoals Neil Kinnock deed na Michal Foot, om de weg uiteindelijk voor te bereiden voor het premierschap van Tony Blair.

In die zin kunnen gematigde Labourpolitici ervoor kiezen zich nu gedeisd te houden. „Dat kan lang duren. Theresa May ziet ook wel dat ze de komende jaren bij verkiezingen Labour kan verpletteren”, zegt Fielding.

„Zij zal geen haast maken met een stembusgang, tenzij zij binnen haar eigen partij onder druk komt te staan en denkt haar eigen mandaat nodig te hebben.”

Op het plein in Birmingham is Asif Mohammed (20) overtuigd dat Corbyn de volgende grote linkse staatsman zal zijn, in de traditie van Clement Attlee, de Labourpremier die onder meer de National Health Service oprichtte. „Ik kom uit een arme wijk in Oost-Birmingham. Ik ben de zoon van een metaalwerker die arbeidsongeschikt is geraakt. Ik zie dat het nodig is dat de overheid opkomt voor mensen”, zegt de Labour-activist.

„De hoogtijdagen van centrumpolitiek in Europa zijn voorbij. Niemand dacht dat Syriza in Griekenland meer zou zijn dan een protestpartij. Niemand dacht dat Corbyn verkozen kon worden tot partijleider. Het worden zulke spannende en heftige jaren hier met Brexit. Er gaat zo veel veranderen. Uiteindelijk zal Corbyn de man zijn die overeind blijft. Dat zal ik altijd blijven geloven.”