Campagne wil nul politiedoden

Politiegeweld in de VS

Activisten van Black Lives Matter streven naar een einde aan politiedoden in de Verenigde Staten. Onder de naam ‘Campaign Zero’ eisen ze politiehervorming.

Foto Jeff Siner/AP

Woedende en wanhopige demonstranten, politie in volle wapenrusting, protesten, plunderingen, noodtoestand - weer verkeert een Amerikaanse stad in chaos nadat een zwarte man is doodgeschoten door de politie. In Charlotte, North-Carolina, zijn sinds dinsdag ernstige rellen nadat de politie maandag de 43-jarige Keith Lamont Scott doodschoot. Volgens de politie zou hij een wapen hebben gehad, zijn familie houdt vol dat hij uit zijn auto stapte met een boek in de hand.

Scott was volgens The Washington Post, die een database van Amerikaanse politiedoden bijhoudt, de 706e dode als gevolg van politiegeweld dit jaar. Vorig jaar werden 990 mensen doodgeschoten door de politie. Zwarten waren verhoudingsgewijs ruim twee keer zo vaak slachtoffer als blanken. „De politie doodt bijna drie mensen per dag”, zei activist DeRay McKesson van de Black Lives Matter-beweging dinsdag tegen webmagazine Politico.

Black Lives Matter kreeg grote bekendheid na de rellen in Ferguson, Missouri in 2014. Daar werd toen de tiener Michael Brown doodgeschoten door agent Darren Wilson, waarna zwart en jong Amerika ontvlamde. Door Black Lives Matter staat het systematisch onrecht jegens zwarten in het Amerikaanse justitiële systeem nadrukkelijk op de kaart. Maar wie de treurige rij politiedoden en protesten sindsdien overziet, van Eric Garner in New York tot Alton Sterling in Baton Rouge, zou de indruk krijgen dat er verder niets is gedaan om politiegeweld terug te dringen.

Dat klopt niet helemaal. Agenten dragen nu veel vaker camera’s op hun uniform. Dit heeft ertoe bijgedragen dat zij iets vaker worden aangeklaagd; onderzoeker Phil Stinson van de universiteit van Ohio telde vijftien aanklachten in 2015, tegen een gemiddelde van 5 in de jaren ervoor. President Obama heeft de verkoop van sommige soorten legeruitrusting, zoals granaatwerpers, aan de politie verboden; zware wapens leiden tot meer geweld. Vorige maand kondigde het Ministerie van Justitie aan dat het een database gaat bijhouden van doden door politiekogels. Tot nu toe hield de FBI een lijst bij, waaraan korpsen vrijwillig konden bijdragen. Nu kan het verzwijgen van incidenten korpsen boetes opleveren.

Activisten McKesson en zijn collega’s Johnetta Elzie en Brittany Packnett deden sinds Ferguson meer dan vooraan lopen bij Black Lives Matter-protesten. In 2015 presenteerden ze een tienpuntenplan voor politiehervorming, Campaign Zero, dat het aantal politiedoden wil terugbrengen tot nul. Met behulp van dataonderzoeker Samuel Sinyangwe inventariseerden ze best practices, van het stoppen van aanhoudingen om futiele redenen (zoals naast de stoep lopen), tot een buurtforum van burgers dat de politie kritisch volgt.

Het plan bracht ze al aan tafel bij presidentskandidaat Hillary Clinton, minister van Justitie Loretta Lynch en, deze zomer, in het Witte Huis bij president Obama. Clintons programma voor politiehervorming – landelijke regels voor het gebruik van dodelijk geweld, burgers betrekken bij de plaatselijke politiemacht, 1 miljard dollar voor trainingen die vooroordelen bij politieagenten moeten tegengaan – is een gematigder afspiegeling van dat van Campaign Zero.

Een debat van universiteit Georgetown, met o.a. Samuel Sinyangwe en DeRay McKesson. Tekst gaat verder onder de video:

In januari begonnen de vier nóg een campagne. Op de website useofforceproject.org brachten ze politieregels in kaart die het gebruik van geweld terugdringen, en onderzochten waar die gebruikt worden. Zo blijkt dat een derde van 91 korpsen in grote steden agenten verplicht andere opties uit te putten alvorens een wapen te trekken, en verbieden 21 korpsen het soort wurggrepen waaraan Eric Garner in New York overleed.

Door de lijst politiedoden van de FBI en zijn overzicht van politieregels naast elkaar te leggen, concludeert Sam Sinyangwe dat in steden met een restrictieve aanpak minder doden vallen dan in steden die de politie de vrije hand geven. Belangrijker nog bij het overtuigen van de tegenpartij: ook het geweldsniveau tegen de politie is in die steden lager. „Het fundamenteel veranderen van de regels voor het gebruik van geweld kan het aantal politiedoden dramatisch terugdringen,” schrijft hij.

Enkele conclusies uit Sinyangwe’s onderzoek:

Toch lijkt die kans niet groot. De Amerikaanse politie bestaat uit bijna 20.000 korpsen, die grotendeels vallen onder staten en steden. Dat maakt hervorming ingewikkeld. De sterke politievakbonden liggen dwars, en in veel staten zijn agenten uitzonderlijk goed beschermd door de wet. Deze zomer tekende de gouverneur van North-Carolina, waar Keith Lamont Scott werd doodgeschoten, nog een wet die het vrijgeven van beelden van de body-cams van agenten in principe verbiedt.