Recensie

Bonajo’s knotsgekke magische rijk

Videokunst

Op haar expositie in Foam raakt iedereen een beetje verliefder op de wereld. Melanie Bonajo brengt iedereen van zijn stuk.

Foto Melanie Bonajo/ Courtesy AKINCI, Amsterdam

Het is het tegenovergestelde van de dag, de uren dat spookbeelden met elkaar op jacht gaan, schaduwen zich in hoeken verstoppen, je onder een sterrenhemel op je rug valt, de lucht van de aarde in je neus, de rest van de wereld mijlenver weg. Dat is de nacht, en de Nederlandse kunstenaar Melanie Bonajo (1978) heeft er op allerlei manieren een verbintenis mee. Omdat je dan kunt ontsnappen aan wat overdag de regel is. Omdat de nacht de perfecte voedingsbodem is voor het uitbroeden van nieuwe, wonderlijke zaken.

Spirituele leegte

Niet toevallig heet het filmdrieluik waaraan Bonajo sinds 2014 werkt Night Soil. Het gaat over alternatieve levenswijzen, manieren om spirituele leegte op te vullen, en überhaupt over zingeving die verder gaat dan de hipste zonnebril, beste siliconen of nieuwste BMW. Het drieluik is nu in zijn geheel, met de derde film vers af, op Bonajo’s eerste museale solotentoonstelling Night Soil in Foam te zien.

Wie een beetje bekend is met het werk van de hippieachtige alleskunner – Bonajo is performer, filmmaakster, interviewster en fotograaf – weet dat ze voor ieder werk vaak spectaculaire ruimtes ontwerpt in knotsgekke kleuren. In Foam hebben vormgevers Clemence Seilles en Theo Demans haar geholpen het onderste uit de kan te halen. Vanaf de entree – een gigantische, regenboogkleurige baarmoedertent – word je ondergedompeld in het magische rijk van Bonajo. Een kleine anderhalf uur later verlaat je Foam – van je stuk gebracht én een beetje meer verliefd op de wereld.

Dat klinkt zweverig, maar Bonajo’s werk is het tegendeel hiervan. Dat ligt aan de aard van haar films – altijd semi-documentair van karakter, met steengoede vraaggesprekken door de kunstenaar met mensen die niet in de vuurlinie van de vooruitgang liggen. Haar protagonisten zijn oud en versleten, verkennen de verste uithoeken van hun bewustzijn met rituele drugssessies, vertellen als trotse sekswerkers over de gelukzaligheid van anderen (en die van zichzelf), of kiezen voor een leven naast de maatschappij, in de jungle. De mensen die Bonajo ondervraagt, zijn ontroerend openhartig en eerlijk.

Spiegelende zwembaden

Daarnaast kenmerkt Bonajo’s werk zich door een inhoud (de gesprekken) die volstrekt verschilt van de vormgeving en de beelden. Als kijker word je verliefd op de grappige grafische effecten, op beelden die sprookjesachtig mooi zijn en mysterieus. Bonajo presenteert losse, theatrale ensceneringen, Blair Witch-achtige tochten door bossen, spiegelende zwembaden en tot beweging gebrachte surrealistische foto’s. De vormgeving spoort bijna consequent niet met wat de voice-over vertelt: de zoektocht naar zingeving buiten de gebaande paden.

Jammer dat Bonajo in haar nieuwe film Nocturnal Gardening die asynchroniteit heeft laten varen. Nocturnal Gardening komt het dichtst bij een conventionele documentaire, met inderdaad een hoofdpersoon in beeld die laat zien wat ze doet. Het lijkt daardoor een halffabrikaat waaraan ze niet genoeg tijd kon spenderen. Hopelijk komt die tijd er in de toekomst, en ontstaat opnieuw iets briljants als de eerste twee films van dit drieluik.