Willen de Palestijnse daders soms expres worden gedood?

‘Suicide by IDF’

Na een reeks aanslagen in enkele dagen bestaat de vrees in Israël dat er een nieuwe geweldsgolf op komst is. Veel daders hebben mentale problemen.

Israëlische soldaten houden een Palestijn in bedwang bij een checkpoint. Volgens zijn familie heeft de 30-jarige man psychische klachten. Foto Hazem Bader/AFP

Een jongeman met een geel shirt loopt op twee Israëlische soldaten af. In zijn rechterhand heeft hij een mes. Hij zwaait wat, maar doet geen poging de soldaten te naderen. Terwijl een van de twee opzij stapt, schiet zijn collega. De verdachte, naar later bleek een Jordaans staatsburger, valt dood neer.

Deze door een beveiligingscamera vastgelegde scène speelde zich vorige week vrijdag af bij de Damascuspoort, de belangrijkste ingang van de Oude Stad in Oost-Jeruzalem. In de vier dagen erna waren er nog eens acht soortgelijke incidenten, vooral in Jeruzalem en Hebron.

Deze twee steden waren bij de vorige geweldsgolf ook de epicentra. Sinds oktober kwamen zo’n 35 Israëliërs en meer dan 200 Palestijnen door geweld om het leven. Ruim de helft van deze Palestijnse doden werd door Israël verdacht van het plegen van een aanslag.

Maar de zomer was juist relatief rustig – wat premier Netanyahu wijtte aan strengere veiligheidsmaatregelen. Maar na de afgelopen dagen bestaat de vrees dat de recente aanslagen een nieuwe golf van geweld inluiden. Deze keer zijn er nog geen Israëlische doden. Wel werden de meeste ‘aanslagplegers’ gedood.

Over de motieven van de verdachten wordt druk gespeculeerd. Is het de uitzichtloosheid van de bezetting van de Westelijke Jordaanoever, die bijna een halve eeuw duurt? Of is het geweld, zoals Israël stelt, te wijten aan opruiing op de Palestijnse sociale media? De meeste experts vermoeden een zekere mate van copycatgedrag, omdat de aanvallen elkaar ineens in hoog tempo opvolgen.

Een volgende vraag is of alle aanslagplegers wel echt de intentie hebben om iemand te verwonden. Neem de Jordaniër bij de Damascuspoort: hij wist dat de kans om doodgeschoten te worden hoog is, aangezien het gewapende soldaten betrof. Een echte steekbeweging maakte hij niet.

Dat is ook het Israëlische leger (IDF) opgevallen. Daarom heeft het een nieuw motief geformuleerd: suicide by IDF. Het gaat vaak om veelal jonge mensen met mentale problemen die zelfmoord willen plegen. Maar omdat de islam zelfmoord verbiedt, verkiezen ze een ‘martelaarsdood’: doodgeschoten worden door de bezetter, zogenaamd ter verdediging van Palestina. Sommige verdachten die beleven leven, hebben dit bij verhoren ook toegegeven.

Het Israëlische leger schat dat verkapte zelfmoord bij vier op de tien aanslagplegers het motief is. Bij vrouwen komt het vaker voor dan bij mannen, zeggen inlichtingenofficieren. Denk aan jongeren die problemen thuis hebben, of die niet willen trouwen met degene die de ouders hebben uitgekozen.

Ruzie met haar echtgenoot

Zo werd in maart een Palestijnse moeder van vier kinderen doodgeschoten nadat ze bij de illegale Israëlische nederzettingen van Gush Etzion met haar auto op een groepje soldaten was ingereden. Eén soldaat raakte j gewond. Uit onderzoek bleek dat de vrouw zelfmoord wilde plegen na ruzie met haar echtgenoot.

De meeste aanvallen lijken geen onderdeel van een doordachte strategie, en daarom zijn ze voor Israël lastig te bestrijden. Wel weet Israël aanslagen te verhinderen door verregaand inlichtingen in te winnen in de Palestijnse samenleving. Zo werd er dit jaar volgens inlichtingenofficieren een Palestijns pubermeisje bij een checkpoint tegengehouden met een mes in haar tas; ingewonnen informatie had uitgewezen dat ze depressief was, en dus een risico.

Behalve met inlichtingen hoopt Israël lone wolf attacks tegen te gaan door ophitsers in te rekenen, wapenfabriekjes te ontruimen en huizen van verdachten te slopen. Dat laatste is volgens tegenstanders een vorm van collectieve straf, omdat ook familieleden worden getroffen. Volgens de Geneefse Conventies vallen zulke collectieve straffen onder het begrip oorlogsmisdaad.

Intussen hebben de aanslagen invloed op het dagelijks leven. In Jeruzalem worden Palestijnse adolescenten tegen de muur gezet en gefouilleerd. Het aantal beveiligers bij de Damascuspoort is flink opgevoerd. „Het is onmogelijk dat na een incident als dit het leven doorgaat alsof er niets is gebeurd”, zei de Jeruzalemse politiechef Yoram Halevy tegen het Israëlische Channel 2. „De [Palestijnse] inwoners van Oost-Jeruzalem zijn medeplichtig aan alles wat er gebeurt.”

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoonnummer 0900-0113 of www.113Online.nl.