Van Reek: letters zijn natuurlijk rare dingen

Beste geïllustreerde prentenboek

De jury geeft dit jaar het Gouden Penseel aan een kunstzinnige illustrator: Harriët van Reek.

Het best geïllustreerde prentenboek van het afgelopen jaar is Lettersoep van Harriët van Reek. Zij kreeg daarvoor woensdagavond het Gouden Penseel 2016 uitgereikt in het Rijksmuseum in Amsterdam. „Een uniek boek”, volgens de jury, die hiermee een uitgesproken artistieke, eigenzinnige winnaar koos. „Wie erin mee kan gaan, bekijkt het leven anders.”

Lettersoep is een prentenboek over letters, en daarmee in lijn met het beeldende oeuvre van Van Reek (1957), dat bulkt van de letters. Hun vormen zijn in Lettersoep overal te herkennen in de wereld van het mannetje Letterel en zijn letterpoes. De twee verzamelen ingrediënten voor lettersoep, halen banketletters bij de letterbakker, vlees bij de letterslager (Tee-bot-stuk). En verder tekent Letterel zelf het nodige bijeen. Het resultaat is woordspelerig en duizelingwekkend. Met wiskundige precisie deconstrueert Van Reek een poezenlijf tot twee gekantelde l’en op elkaar, die balanceren op vier j’tjes, met een liggende j als staart en nog een zwik letters voor de kop.

„Letters zijn natuurlijk rare dingen”, vertelt Van Reek over het ontstaan van Lettersoep. „Ze zijn verbonden met woorden, maar ook absurde voorwerpen van zichzelf, iets om mee te spelen.”

Uit liefde voor de letter stelde ze zichzelf de opdracht om een boek te maken om „kinderen te interesseren voor het schrijven met de hand”. „Omdat het handschrift verloren aan het gaan is, door al dat ge-sms, en dat vind ik heel jammer.” Zo kreeg het boek voor Van Reek „iets nuttigs”, „iets educatiefs”.

Tegelijkertijd is Lettersoep vooral herkenbaar als een uiting van Van Reeks kunstenaarschap: met deze bekroning koos de jury een onmiskenbaar kunstzinnige winnaar. Tegen de mode in, want de afgelopen jaren wonnen prentenboeken die vooral toegepaste kunst waren. Vorig jaar won Alice Hoogstad met Monsterboek, dat zowel een uitnodiging tot fantaseren als tot inkleuren was.

Van Reek, sporadisch prentenboekenmaker en vooral beeldend kunstenaar, heeft een bijzondere beeldtaal. Haar summiere decors en absurdistische beelden hinten naar het surrealisme en haar tekenachtige stijl en zachte kleuren sluiten nog het meest aan bij de sobere Scandinavische traditie.

Soberheid viel dit jaar sowieso in de smaak bij de jury, dat ook het sobere Hondje, de enige echte van Yvonne Jagtenberg bekroonde met een Zilveren Penseel. Het Gulden Palet, de hoofdprijs voor het best geïllustreerde vertaalde boek, ging naar de Noorse illustrator Øyvind Torseter. Zijn prentenboek Het gat heeft een opmerkelijk gaatje in iedere bladzijde. Torseters hoofdpersoon doet obsessieve pogingen om dat gat te vangen, maar het verplaatst zich telkens.

De waarde van het Gouden Penseel zit voor Van Reek ook in een combinatie van erkenning en nut. „Als je geen prijs krijgt, verdwijnt dat boek vreugdeloos. Dat vind ik ook zielig voor alle mensen die zo hard gewerkt hebben aan boeken die niet hebben gewonnen. Maar een prijs is fijn, het is een bevestiging: je mag nog door.”

Aan het Gouden Penseel en het Gulden Palet is een prijzengeld van 1.500 euro verbonden.