Kleine pleister, grote wond

Begroting Defensie

De krijgsmacht kampt al jaren met materieel- en personeelstekort. De extra miljoenen die Defensie krijgt, vullen dat gat nauwelijks op.

De zestig wegbezuinigde Leopard-tanks komen niet terug. Tienduizenden personeelsleden van Defensie blijven zonder werk. Verschillende mijnenjagers en patrouilleschepen zijn al lang verkocht. Defensie krijgt er 300 miljoen euro per jaar bij, staat in de Miljoenennota die dinsdag werd gepresenteerd. Koning Willem-Alexander zei in de Troonrede dat extra geld voor Defensie nodig is „vanwege de veiligheidssituatie dichtbij en elders in de wereld”.

Defensie hoort met Volksgezondheid en Veiligheid en Justitie tot de ministeries die in 2017 extra geld krijgen. Normaal gesproken pure winst, maar over Defensie is een heel ander verhaal te vertellen. In 2011 werd een miljard euro bezuinigd. Afscheid van veel materieel en personeel volgde. De miljoenen die Defensie nu krijgt, kunnen worden gezien als pleister op een wond die nog altijd niet geheeld is.

De begroting van dit departement, ruim 8,5 miljard euro, is bijvoorbeeld nog lang niet op het niveau dat de NAVO van bondgenoten eist. De verdragsorganisatie wil 2 procent van het bruto binnenlands product, wat voor Nederland neerkomt op 14 miljard euro. Nu stijgt het van 1,2 naar 1,23 procent. Het is de bedoeling dat in 2021 weer 670 miljoen euro aan het defensiebudget wordt toegevoegd, maar ook daarmee is het niet terug op het niveau van voor de bezuinigingen uit 2011. De Raad van State noemt de „voorziene verhoging van defensieuitgaven” dan ook „onvoldoende”.

Defensie gaat het extra geld gebruiken om ‘de organisatie te stutten’. Na de stevige bezuinigingen kondigde het kabinet aan: „De krijgsmacht wordt kleiner, maar wel één die weer gevuld is, met voorraden die op peil zijn en eenheden die naar behoren kunnen oefenen.” Daar kwam het niet van. Defensie kwam de afgelopen jaren vaak in de problemen, met soms genante gevolgen.

Zo moest minister Jeanine Hennis (VVD) in mei, na een zeer kritisch rapport van de Algemene Rekenkamer, bekendmaken dat het leger niet meer in staat is het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied te verdedigen. Dat is de eerste grondwettelijke taak van de organisatie. Ander probleem is het aanhoudende tekort aan reserveonderdelen. Binnen de krijgsmacht doen verhalen de ronde over gevechtsmaterieel dat wordt gerepareerd met onderdelen van ander materieel dat toevallig in het depot staat. Nieuwe reserveonderdelen liggen niet op de plank. Pijnlijk voorbeeld: afgelopen jaar moest een gemechaniseerd bataljon de voertuigen afstaan aan andere eenheden en de trainingen zelf te voet afwerken.

Binnen de krijgsmacht leeft de vraag of het krappe budget wel goed wordt besteed. Er zijn twijfels over de manier waarop militairen in Mali worden ingezet – de grootste Nederlandse militaire missie op dit moment. Commandanten Jelte Groen (Korps Commandotroepen) en Gerhard Polet (Defensie Helikopter Commando) verklaarden vorige week in de Tweede Kamer dat de militairen in Mali ver onder hun niveau werken. De troepen en het materieel zijn te schaars om door te gaan in Mali, zeiden de commandanten. Regeringspartijen PvdA en VVD kwamen juist overeen deze missie in Afrika voort te zetten. Het kabinet moet daarover nog een officieel besluit nemen.

Militaire bonden niet tevreden

Minister Hennis is gematigd tevreden met de extra middelen die Defensie krijgt. Het duurt volgens haar wel even voordat militairen de effecten merken: „Onze eerste prioriteit is het op orde brengen van de basisgereedheid. Dat kunnen we met dit bedrag doen. Het zal logischerwijs enige tijd duren voordat de maatregelen ook daadwerkelijk voelbaar en zichtbaar zijn. Maar, we komen nu op een punt waar we langzamerhand de positieve effecten van het extra geld gaan zien.”

Commandant der Strijdkrachten generaal Tom Middendorp: „Ik wil benadrukken dat de bal ook bij onszelf ligt. De politiek heeft de problemen onderkend. Het is aan ons om het waar te maken.”

Militaire vakbonden als de AFMP, de Marechausseevereniging en de Gezamelijke Officieren Vereniging zijn boos over de begroting. AFMP-voorzitter Anne-Marie Snels: „Deze begroting zet géén zoden aan de dijk. Daarvoor zijn de chronische tekorten binnen Defensie inmiddels té groot. De veiligheid van de werknemers blijft in het geding.”

Uit de Defensiebegroting blijkt dat van de 300 miljoen extra slechts een kleine 200 miljoen euro beschikbaar is voor de strijdkrachten om „de basisgereedheid op orde te brengen.” De rest van het geld is bedoeld om kostenoverschrijdingen binnen de organisatie op te vangen. Daarmee kunnen dus geen nieuwe voorraden worden aangelegd en kan geen materieel worden vervangen.