De bh van de toekomst

Kunst in de publieke ruimte

Op het Centraal Station van Utrecht kun je meewerken aan een muziektheaterstuk. En even nadenken: waar ben ik mee bezig?

Je zou het een plek kunnen noemen die je op het verkeerde been zet. Maar alleen als je even stil wilt blijven staan, om beter te kijken dan je gewend bent.

Dat begint al met de locatie: een winkel zonder uithangbord of display voor de deur. Je was eraan voorbijgelopen als je niet deze instructie had gehad: „Wanneer je in de stationshal van Utrecht CS bent loop je richting spoor 1 en Hoog Catharijne. Na 100 meter vind je aan je linkerkant de Working-Shop.”

Gevonden. En nu zie je ook dat de etalage anders is, met poppen van wel drie meter hoog, ze kijken op je neer. Eenmaal binnen lijkt het er nog het meest op een kringloopwinkel: bleekgewassen shirtjes, schoenen in plastic bakken, lapjes stof op tafels. Het kost allemaal bijna niks, 5 euro, 15 euro. Maar wacht, dat jasje is veel duurder. Geen wonder natuurlijk, het is van zijde. En op de tafel die fel gekleurde lap stof, is dat geen kasjmier?

Dan merk je dat je wordt bekeken. Door een kleine opening in de achterwand zie je een vrolijk gezicht, dat kijkt naar hoe jij kijkt. Je mag verder komen, wenkt de man van het gezicht, naar de ruimte achter de wand. En daar wacht weer een verrassing: het is een atelier, ruim, licht en stil.

Exuberante kostuums

Modeontwerper Aziz Bekkaoui – want hij is het – en kunstenaar Berend Strik, bekend van zijn met borduursels bestikte fotodoeken, hebben voor twee maanden, augustus en september, hun werkplek verruild voor dit tijdelijke atelier. Daar ontwerpen, knippen, naaien en borduren ze exuberante kostuums en metershoge decorstukken. Eind oktober zijn die te zien in Everyman, dat dan een week lang wordt uitgevoerd in ditzelfde, dan tot theaterzaal omgebouwde atelier. Het muziektheaterstuk wordt geschreven door Berend Strik en dramaturg Lieke van Hoogenhuyze.

Bekkaoui en Strik zijn niet de enige kunstenaars in en rond de Utrechtse stationshal, ook andere zijn er bezig voor kunstproject Public Works. Maar ze zijn wel de bekendste twee. Wat willen ze met hun project bereiken?

Simpel gezegd: het winkelend publiek laten meedenken over en meewerken aan de totstandkoming van Everyman, dat gaat over de toekomstige mens in een betere wereld. Daarover kun je in het atelier meepraten, maar je kunt er ook iets maken, bijvoorbeeld één van 81 gefotografeerde blote borsten bestikken met wat jij ziet als ‘de bh van de toekomst’.

Je kunt het ook anders zeggen. Berend Strik (56): „De mensen die hier voorbijkomen zijn een en al beweging en haast, allemaal zijn ze onderweg, en de hele tijd worden ze belaagd door indrukken, geluiden, geuren. Eén jachtige, horizontale stroom is het, die wij even tot stilstand willen brengen. Je krijgt bij ons de tijd om energie naar je hersenen te laten gaan en je af te vragen: wat doe ik en waarom?”

Stroom van prikkels

En Aziz Bekkaoui (47): „De mensen die hier binnenkomen praten anders dan wij, kunstenaars. Ik hoop dat er een gesprek tussen ons op gang komt. Dat is ook waarom we goedkope en dure spullen door elkaar heen hebben gehangen: het gaat niet om wat iets kost, maar om de waarde die je eraan toekent. Bijvoorbeeld: iemand kwam in de winkel, zag een mooi jasje en kon het niet betalen. Ik vroeg haar toen wat ze kon, waar ze goed in was. Zingen, zei ze. Toen zong ze een lied en kreeg ze het jasje van ons.”

Berend Strik, zegt hij, komt meestal niet, nou eigenlijk nooit in dit soort winkelcentra. „Het is best heftig, er is nergens rust. Als je bedenkt dat verkopers de hele dag in deze stroom van prikkels staan: respect.” Aziz Bekkaoui: „Wanneer ik op reis ben bezoek ik dit soort plekken wel.” Strik: „In het buitenland zie je het exotisme ervan, hier kom je je eigen cultuur tegen. Dat is aangrijpend.”

Aangrijpend? „Ja, dat vind ik wel. Wat je hier ziet is een manier om de tijd door te komen, er is mensen alles aan gelegen om in beweging te blijven. Maar ik veroordeel het niet: op een bepaalde manier kom ik hier ook mezelf tegen. Ik vermarkt mijzelf, zou je kunnen zeggen. Alsof ik een product ben.”

Hebben ze al input voor Everyman? Aziz Bekkaoui: „Kleine dingen, tot nu toe. Je slaat ook veel op van wat je ziet en hoort, het gaat voor een deel onbewust.” Berend Strik: „Het kost tijd. Mensen komen soms met een idee, maar dat is dan niet meteen uitgevoerd.”

En de 81 blote borsten die wachten op ‘de bh van de toekomst’? Strik: „Die zijn ook bedoeld als trigger hoor, ze trekken de aandacht en maken dat je gaat kijken: wat gebeurt daar? En soms worden mensen boos, dan vinden ze het niet kunnen.” Bekkaoui: „Ook dat is een manier om in gesprek te komen.” Strik: „Het is ook humor, natuurlijk. En ik kijk er graag naar, haha.”