Opinie

Klaver, Rutte en de rest langs retorische meetlat

Opinie Ziehier het eerste verkiezingsdebat, zegt Roderik van Grieken over de Algemene Politieke Beschouwingen. Donderdag reikt hij een prijs uit aan de beste debater van de Tweede Kamer. Dit zijn volgens de expert hun sterktes en zwaktes.

Illustratie Hajo

Mark Rutte

Pluspunten

Als debater een van de sterkste sprekers die ons land sinds een paar generaties gehad heeft. Een meester in het regisseren van de sfeer van een debat. Wordt hij fel aangevallen dan reageert hij luchtig en ontspannen. Om vervolgens fel in de aanval te gaan als hem dit uitkomt. Een paar jaar geleden antwoordde hij op Alexander Pechtolds eerste interruptie tijdens de Beschouwingen vrolijk dat hij deze verwacht had om vervolgens een lijstje met andere interrupties te noemen die ongetwijfeld nog van Pechtold zouden komen en ze direct te beantwoorden. Even laten zien wie de baas is. En dit gecombineerd met een indrukwekkende dossierkennis.

Minpunten

Doordat hij in debatten regelmatig soeverein opereert wil Rutte soms nog weleens te laconiek worden. Hoewel hij in Den Haag een hoge gunfactor heeft, er zijn weinig collega-partijleiders die hem niet sympathiek vinden, kan hij doorschieten in zijn joviale gedrag. Toen Wilders hem een paar jaar geleden ‘doe eens normaal man!’ toebeet reageerde hij met een enthousiast ‘doe zelf eens normaal’. Dit doet afbreuk aan zijn statuur als premier en er kan een moment komen dat zijn ongedwongen positiviteit zich tegen hem gaat keren. Iedere politicus heeft een houdbaarheidsdatum.

Geert Wilders

Pluspunten

Wilders is een meester in de voorbereiding van een debat. Ieder jaar weet hij ervoor te zorgen dat zijn bijdrage alle journaals haalt. Het ene jaar opent hij met het afdwingen van een hoofdelijke stemming over het verwijderen van de Koran van de tafel van de voorzitter, het andere jaar brengt hij binnen een paar minuten Job Cohen ernstig in verlegenheid met een messcherpe aanval. Dan weer leest hij een lijst voor met alle gemeenten waar de opvang van asielzoekers gepland staat. Het lijkt wellicht simpel maar dat is het niet. Ieder jaar maakt hij de ontevredenheid en woede die bij een deel van de samenleving leeft tastbaar met actuele en treffende voorbeelden waar niemand omheen kan.

Minpunten

De zwakke plek van Wilders is dat hij zelden tot nooit ingaat op interrupties van anderen. Steeds vaker lukt het zijn politieke concurrenten om hem inhoudelijk in het nauw te drijven. Vorig jaar nog beantwoordde Jesse Klaver een lijst van Wilders met voorbeelden van incidenten veroorzaakt door asielzoekers met een lijst van voorbeelden van incidenten veroorzaakt door tegenstanders van opvang van asielzoekers. Hij daagde hiermee Wilders rechtstreeks uit om eens ‘te stoppen met kakelen en een ei te leggen’. Wilders kwam niet verder dan het negeren van de opmerking en door te gaan met zijn betoog. Dat is niet sterk. Zeker als het je eigen handelsmerk is om verbaal stevig uit te delen moet je ook kunnen incasseren.

Diederik Samsom

Pluspunten

Zijn wapen is het houden van een mooi gestileerd betoog. Ieder jaar springt zijn eigen inhoudelijke bijdrage tijdens de APB eruit. Standaard heeft hij een actuele en pakkende start van zijn betoog waar hij zijn hele verhaal aan ophangt. Bijvoorbeeld het Haagse jongetje dat tijdens een betoging met een IS-vlag zwaait terwijl hij een shirtje van het Nederlands elftal draagt. Net als Rutte heeft hij een sublieme dossierkennis. Daarnaast weet hij zijn interrupties goed te doseren. Hij staat niet vaak aan de interruptiemicrofoon maar als hij er staat dan voegt zijn bijdrage ook iets toe. Hij gaat nooit voor de makkelijke punten maar probeert op inhoud te scoren.

Minpunten

De zwakke plek van Samsom is zijn ‘slimste jongetje van de klas’-uitstraling in combinatie met het feit dat hij altijd en overal even gepassioneerd over spreekt. Samsom staat altijd ‘aan’ en zeker bij langere debatten kan dat op de zenuwen gaan werken. Hij weet ongelooflijk veel en brengt deze kennis ook graag en vol passie in tijdens het debat. Het is verstandiger om wat te variëren in spreekstijl en meer nonchalance en luchtigheid in zijn verhaal te brengen.

Alexander Pechtold

Pluspunten

Pechtold is ijzersterk in het één-op-één debat tijdens interrupties. Met goed voorbereidde ‘terloopse’ vragen weet hij zijn tegenstander regelmatig met humor in het nauw te drijven. Vorig jaar nog kreeg hij de lachers op zijn hand toen hij de houding van het CDA illustreerde tijdens de crisisjaren. ‘Jarenlang hebben wij zonder het CDA de tuin omgeploegd en gezwoegd en nu alles is aangeharkt en de zon begint te schijnen, pakt Buma een tuinstoel en zegt: zo, ik ga lekker zitten!’ Een paar jaar eerder schreef hij debatgeschiedenis toen hij de besluiteloosheid van het kabinet Balkenende IV illustreerde door een stapel onderzoeksrapporten van het kabinet ten tonele te voeren. Toen Pieter van Geel (voorganger Buma) tegenwierp dat het tijd was voor een overzichtsrapport vroeg Pechtold vriendelijk of hij even een nietje door de stapel moest slaan. Met deze interruptie wist hij beeldend de zwakke plek van het kabinet bloot te leggen.

Minpunten

Veel minder goed is Pechtold in het vertellen van het eigen verhaal. Zijn eigen inbreng tijdens debatten komt vaak niet verder dan het doorlopen van alle actuele politieke dossiers met de opmerking dat er meer haast gemaakt moet worden met keuzes. Zelden zit er een goed uitgewerkte en aansprekende eigen visie bij. Zodra hij door een interruptie in de positie komt dat hij zelf een oplossing voor problemen moet aandragen, blijft hij meestal steken in algemeenheden.

Emiel Roemer

Pluspunten

Roemer is geloofwaardig in het verwoorden van de moeilijkheden waar de minima en zorgbehoevenden binnen de samenleving tegenaan lopen. Met zijn licht Brabantse accent weet hij in gewone mensentaal de vermeende oneerlijkheid van de marktwerking uit te leggen. Hoewel hij al een tijd in Den Haag rondloopt, weet hij zich tijdens debatten toch nog als een soort buitenstaander te profileren die de stem van de gewone man vertolkt. Zijn boosheid richting het kabinet komt oprecht over.

Minpunten

Toch komt Roemer zelden als winnaar uit een debat. Een zwakke plek is zijn dossierkennis. En daar maken zijn tegenstanders regelmatig dankbaar gebruik van. Komt Roemer met een misstand dan krijgt hij een met cijfers onderbouwd antwoord met de vraag zelf ook wat concreter te worden. En dan blijkt de SP-leider tekort te schieten. Zichtbaar worstelt hij met de diepere laag van argumenteren. Ook is hij niet sterk in het variëren in stijl. Iedere misstand wordt door Roemer met dezelfde intonatie aan de kaak gesteld waardoor hij voorspelbaar en een beetje saai wordt.

Jesse Klaver

Pluspunten

Klaver doet dit jaar voor de tweede keer mee aan de Beschouwingen en is daarmee nog steeds een beetje ‘the new kid on the block’. Dat is een voordeel. Met zijn 30 jaar brengt hij sowieso wat jong elan mee. Hij probeert dit te versterken door met een ‘ander verhaal’ te komen waarin cijfers en economisch gewin een ondergeschikte rol spelen. Tijdens debatten zoekt hij vaak naar een gezamenlijke oplossing in plaats van alleen maar kritiek te geven. Allemaal zaken waarmee hij zich kan onderscheiden van anderen en dat is sterk.

Minpunten

Ondanks alle hoge verwachtingen binnen zijn eigen partij, heeft Klaver tijdens debatten toch nog niet echt het verschil kunnen maken. Vorig jaar wist hij bij de Beschouwingen een paar keer een sterke interruptie te plaatsen maar was zijn eigen bijdrage vrij vlak. Dit wordt versterkt door het feit dat Klaver erg snel spreekt en weinig stiltes inbouwt waardoor mooie zinsconstructies niet de tijd krijgen om te landen bij zijn publiek.

Sybrand Buma

Pluspunten

Buma is een degelijke debater die zelden de fout in gaat. Als voetballer zou hij een goede verdediger zijn. Zijn stijl is nuchter met af en toe een onverwachte dosis droge humor. Als Marianne Thieme hem tijdens een debat langdurig en stevig aanvalt op het natuurbeleid van het CDA, merkt hij plotseling op dat hij nog zo gehoopt had de Partij van de Dieren te kunnen inlijven. Zijn toon tijdens debatten is beschaafd, wat zeker door de eigen achterban gewaardeerd wordt. Buma is niet van de harde persoonlijke aanvallen.

Minpunten

De argumentatie van de CDA-leider is regelmatig wat langdradig. Hij heeft relatief veel tijd nodig om zijn punt te maken, waardoor de aandacht makkelijk verslapt. Daarnaast spreekt hij veel van papier in een nogal gehaast tempo waardoor zijn punten vervliegen. Al met al behoort Buma tijdens debatten steevast tot de ‘retorisch gemiddelden’ die redelijk onopvallend de finish halen zonder in positieve of negatieve zin het verschil te maken.

Het Nederlands Debat Instituut introduceerde de Debatprijs in 2008 om aandacht te vragen voor het belang van goede politieke debatten. Sindsdien volgt ieder jaar een expertjury het debat op de voet en beoordeelt de politici aan de hand van vaste criteria. Wie heeft het meest heldere en overtuigende verhaal? Wie is in staat om scherpe vragen te stellen en wie kan vragen van anderen zo duidelijk mogelijk beantwoorden? En wie maakt voor de kijker thuis het beste duidelijk wat de verschillen zijn tussen de standpunten van zijn partij ten opzichte van die van anderen? En tot slot: wie heeft het meeste de regie over het verloop van het debat?