Twee uur minder werken per dag voor fulltime salaris

Zweden

In Zweden wordt geëxperimenteerd met de zesurige werkdag. Werknemers zijn enthousiast, maar is het te betalen?

Foto Getty Images

‘Zweden stapt over naar een zesurige werkdag’, zo kopten een aantal artikelen onlangs. Gretig werden ze gedeeld op sociale media. En dat klinkt best goed. Spullen inpakken en wegwezen dan maar?

Dat is een beetje voorbarig, want die zesurige werkdag die hebben de meeste Zweden helemaal niet. Of misschien: nog niet. Net als in Nederland kennen de Zweden een achturige werkdag. Maar bij de gemeente Gotenburg, de tweede stad van Zweden, en een aantal Zweedse bedrijven wordt wel geëxperimenteerd met een kortere werkdag.

Het idee van maar zes uur per dag werken speelt al veel langer in het Scandinavische land. In de jaren tachtig sprak de machtige Zweedse vakbond al over een werkweek van dertig uur. Het zou goed zijn voor de gezondheid van werknemers en daarnaast ook de kwaliteit van het werk en leven bevorderen. Twee linkse partijen hebben er de afgelopen jaren hard voor gepleit. Op landelijk niveau hadden ze weinig succes, maar lokaal wel, vooral in Gotenburg.

In februari 2015 startte de stad met een project in een verzorgingstehuis. Het loopt tot januari 2017 volgend jaar, zegt Hendrik Dahlberg, woordvoerder van de gemeente. Tachtig verpleegkundigen die eerst acht uur per dag werkten, werken nu nog maar zes uur per dag. Voor hetzelfde salaris.

Uit een tussentijdse evaluatie blijkt dat de werkgerelateerde gezondheidsproblemen van het personeel is afgenomen van 6,4 procent naar 5,8 procent. „Geen grote afname dus”, zegt Dahlberg. „Maar de werknemers geven zelf wel aan dat ze zich gezonder voelen, meer energie hebben en sindsdien meer sporten.”

Een van de verpleegsters, Lise-Lotte Pettersson, zei tegen de Britse krant The Guardian dat ze vroeger gesloopt was als ze thuiskwam van haar werk. „Ik ben nu alerter. Ook heb ik meer energie voor mijn werk en voor mijn familie.”

De ouderen in het verzorgingstehuis zijn ook te spreken over het project. Zij geven aan beter verzorgd te worden, ook omdat ze het gevoel hebben dat verplegers meer tijd met hen doorbrengen, laat Dahlberg weten.

Bedrijven zijn al overgestapt

Naast dit verzorgingstehuis en de afdeling van een ziekenhuis in Gotenburg zijn een paar Zweedse bedrijven overgestapt op zesurige werkdagen. Dertien jaar geleden deed een Toyota-servicecentrum in Gotenburg dat al. De laatste jaren zijn er nog een paar bijgekomen, waaronder appontwikkelaar Filimundus uit Stockholm.

Directeur Linus Feldt gelooft niet dat werknemers acht uur lang geconcentreerd kunnen werken. Ook had hij het idee dat zijn personeel te weinig tijd overhield voor het gezinsleven.

Sinds eind 2014 werken ze bij Filimundus daarom zes uur per dag, voor hetzelfde salaris. Hier zijn wel voorwaarden aan verbonden: het personeel mag onder werktijd niet op sociale media, ook wordt er nu zo min mogelijk vergaderd. De reacties zijn positief; volgens een woordvoerder van Filimundus zijn de werknemers gelukkiger. Er zouden nu minder conflicten op de werkvloer zijn en het ziekteverzuim is bijna met een kwart afgenomen. En, ook belangrijk: de productiviteit is hetzelfde gebleven, laten ze weten. Extra personeel was niet nodig.

Wat vindt de Zweedse regering eigenlijk van de zesurige werkdag? „Wat wij vinden doet er niet toe, het zijn vooral de vakbonden en de bedrijven die in Zweden bepalen wat de arbeidstijd is”, zegt woordvoerder van het ministerie van Werkgelegenheid Natalie Sial over de telefoon. „Het grootste doel van deze regering is om voor 2020 de laagste werkloosheidscijfers van de Europese Unie te hebben.”

Het ministerie maakt zich vooral veel zorgen over de hoge werkloosheid onder Zweedse jongeren. In augustus was die 19,7 procent. In Nederland bijna de helft minder: 10,6 procent in augustus. Als na het experiment blijkt dat de zesurige werkdag de werkloosheid doen afnemen, dan vindt het Zweedse ministerie van Werkgelegenheid dat natuurlijk een positieve ontwikkeling, zegt Sial.

Populistische maatregel

Banen creëren doet de zesurige werkdag in het verzorgingstehuis in Gotenburg in ieder geval. Vanwege het experiment zijn veertien nieuwe mensen aangenomen die het gat van de verkorte arbeidstijd moeten vullen.

Maar dat is duur. De vraag is daarom: hoe realistisch is die zesurige werkdag? De jaarlijkse extra kosten van het experiment in het verzorgingstehuis zijn 627.000 euro belastinggeld. Veel critici denken daarom dat het een illusie is dat er ooit op grote schaal een zesurige werkdag wordt ingevoerd in Zweden. Maria Rydén, de woordvoerder van de oppositiepartijen in Gotenburg, noemde het project in de Zweedse media: „Populistisch en een verspilling van belastinggeld.”

Of meer Zweedse gemeenten en bedrijven een zesurige werkdag gaan introduceren moet blijken als volgend jaar het experiment is afgelopen.

En hoe zit het in Nederland? Is dit plan hier ooit geïntroduceerd?

„Dat is hier echt niet nodig”, zegt Aukje Nauta, organisatiepsycholoog aan de Universiteit van Amsterdam. „In Nederland hebben we al flexibele werktijden, in overleg met werkgevers bepalen we wanneer we werken.” Ook werken Nederlanders überhaupt al niet zoveel. „We zijn al jarenlang kampioen deeltijdwerken”, zegt Nauta.

Maar kunnen we niet productiever worden als we korter werken? Dat hangt echt af van de persoon en het soort werk dat iemand doet, vindt Nauta. „Een stratenmaker verricht fysiek intensief werk en kan misschien beter minder dan acht uur werken. Iemand die kenniswerk doet kan misschien meer werken.” En persoonlijkheid speelt ook mee, zegt Nauta. „Als je nerveus wordt van een korte werkdag dan werkt het niet voor jou.”