Opinie

Stemadvies voor het belangrijkste boek van Nederland: de Bijbel

Opinie In de verkiezing ‘het belangrijkste boek van Nederland’ gaat De Nieuwe Bijbelvertaling aan kop. Begrijpelijk, betoogt Matthijs de Jong. „De spiegel die de Bijbel voorhoudt, gaat niet over feiten, maar over het leven waartoe de mens bestemd is.”

Deze stapel geeft de tussenstand weer. Foto: belangrijksteboek.nl.

Vrijdag 23 september, klokslag vijf uur, weten we welk boek gewonnen heeft. Tot die tijd kan iedereen nog stemmen via belangrijksteboek.nl. Het dagboek van Anne Frank en Tolkiens In de ban van de ring staan nu nog op plek twee en drie. De Bijbel aan kop, is dat niet vreemd? Is dat boek niet uit de tijd, en strijdig met onze moderne opvattingen?

De Bijbel roept uitgesproken reacties op. Gelovigen omarmen het als een boek van diepe waarheid, maar voor veel anderen is het een achterhaald en belachelijk boek. Volgens velen is het de hoogste tijd om de Bijbel van z’n voetstuk te stoten. Het is immers, zeggen zij, allang bekend dat allerlei feitelijkheden helemaal niet kloppen. Bovendien, dat religieus geïnspireerde geweld in het Oude Testament, daar gruwen we van. En de patriarchale cultuur die erin doorklinkt – vrouwen ondergeschikt, homoseksualiteit taboe – daar zijn wij gelukkig los van.

Toch dreig je het kind met het badwater weg te gooien als je om deze redenen de Bijbel van tafel veegt. De spiegel die de Bijbel voorhoudt, gaat niet over feiten, maar over het leven waartoe de mens bestemd is. En ja, de Bijbel ademt de sfeer van z’n tijd – met vanzelfsprekendheden en gewoonten die wij, hopelijk blijvend, achter ons hebben gelaten. Maar dit historische decor is niet wat de Bijbel een bijzonder boek maakt. Het gaat in dit boek niet om het handhaven van de status quo. Het draait juist om het visioen van een betere wereld, waarin mensen een gemeenschap vormen die gebouwd is op waarden van recht en gerechtigheid. Als er één begrip centraal staat in de Bijbel, dan is het bevrijding. Bevrijding van verdrukking, bevrijding uit de macht van het kwaad, bevrijding van jezelf, van alles wat je hindert om gerechtigheid, liefde en trouw voorop te stellen. Die boodschap kan aanspreken én afstoten, maar laat tegelijk zien dat de Bijbel méér is dan een achterhaald gruwelboek.

Het menselijk tekort te boven komen

Dat blijkt ook uit de manier waarop de Bijbel al eeuwenlang zijn stempel drukt op kunst en cultuur. De verhalen vormen een onuitputtelijke inspiratiebron. Van Rembrandts Verloren Zoon en Bachs Matthäus Passion tot Tolkiens In de Ban van de Ring en zelfs Harry Potter: direct of indirect geeft de bijbelse traditie voeding aan kunst en literatuur. Niet omdat het allemaal zo makkelijk te verteren is wat er in die Bijbel staat. Wel omdat het indrukwekkend is wat je erin leest. Juist als het gaat over vijandschap, haat en vervreemding, en de hoop om het menselijk tekort te boven te komen. Lees over de verdrijving van de mens uit het paradijs, over Jozef en zijn broers, de intriges rond koning David, de barmhartige Samaritaan, de dood en opstanding van Jezus. Het zijn oerverhalen van de mensheid waarbij een tijdskloof van tweeduizend jaar niets blijkt te zijn.

Wat maakt de Bijbel voor zoveel lezers van vandaag een belangrijk, misschien wel hun belangrijkste boek? De antwoorden lopen uiteen. Het kan gaan om de Bijbel als cultureel monument, om het genieten van magistrale verhalen, om zin en betekenis. Anderen zoeken troost, inspiratie, wijsheid, zelfs Gods stem. Lezers ervaren dat de Bijbel hun diepste waarden weerspiegelt en ze aanzet tot reflectie op hoge idealen van vergeving en verzoening. Zo is de Bijbel een bron van wijsheid, troost en spiritualiteit voor honderdduizenden lezers.

Hoe je ook over de Bijbel denkt, of je er iets van gelooft of niet, het is een boek dat lezers weet te grijpen. Grote literatuur doet iets met de lezer, neemt je in beslag, dwingt je tot stellingname. Het vraagt je volledige betrokkenheid en laat je niet onberoerd. Een boek dat die rol speelt, dat mag je gerust een belangrijk boek noemen.