Nieuw in het voetbal: de videoscheidsrechter

Videoscheidsrechter

Nederland heeft een primeur: bij het bekerduel Ajax-Willem II wordt voor het eerst een videoarbiter ingezet.

Duel tussen FC Utrecht en Feyenoord, bekeken op een scherm in een busje. Bij Utrecht is het systeem getest. Foto Koen van Weel / ANP

Er is weinig fantasie voor nodig om in het nieuwe hulpmiddel van de KNVB een spionagevoertuig uit pak ’m beet de DDR te zien. Van de buitenkant een onopvallend wit busje, van binnen uitgerust met televisieschermen, zendapparatuur en een bureau waar aanwezigen in de gaten houden wat vijftig meter verderop gebeurt.

Dit is de mobiele controlekamer waarin deze woensdagavond de videoscheidsrechter plaatsneemt, de eerste ooit die wordt ingezet bij een officiële wedstrijd in het betaalde voetbal. Vanuit dit voertuig zal scheidsrechter Danny Makkelie zijn collega Pol van Boekel assisteren terwijl die de bekerwedstrijd tussen Ajax en Willem II fluit. Een dag later zijn de rollen omgekeerd, als Feyenoord in de Kuip aantreedt tegen FC Oss.

Nadat de techniek dit jaar al was getest bij oefenwedstrijden en jeugdtoernooien, heeft de KNVB een wereldprimeur nu de bond videoarbitrage inzet in het bekertoernooi. „Ik hoop dat zich meteen een situatie voordoet waarin de videoscheidsrechter zijn toegevoegde waarde kan bewijzen”, zegt Gijs de Jong, directeur operationele zaken bij de KNVB.

Zo werkt de videoscheidsrechter:

Met de techniek en kennis van nu had Maradona zijn befaamde handsbal tegen Engeland nooit kunnen omschrijven als de Hand van God. Zoals ook de handsbal van Thierry Henry zou zijn afgefloten, toen hij Frankrijk naar het WK 2010 frommelde ten koste van Ierland. De aanslag van Harald Schumacher op Patrick Battiston? Reken maar dat de Nederlandse scheidsrechter Charles Corver alsnog een rode kaart had getrokken, ook al lette hij daarvoor enkel op de bal.

In toekomstige twijfelsituaties biedt de techniek uitkomst, zoals dat al gebruikelijk is bij sporten als hockey, cricket, rugby en tennis. Via een directe verbinding tussen de mobiele controlekamer en het veld kan de videoscheidsrechter zijn collega behoeden voor een flater. Met name bij beslissingen die ingrijpende gevolgen hebben op het spelverloop: strafschoppen, rode kaarten en doelpunten. In het stadion moeten daarvoor minimaal zes verschillende camerastandpunten zijn.

Eerder zwaardere beslissingen

„De voetbalwereld mag blij zijn”, zegt scheidsrechter Pieter Vink, die het systeem veelvuldig heeft getest de voorbije twee jaar. „De beste ploeg wint dankzij het spel. Niet door het geluk van een scheidsrechterlijke fout.” Hij vermoedt dat scheidsrechters bij twijfel eerder een zwaardere beslissing nemen, omdat de videoarbiter die kan terugdraaien.

Bij de KNVB vond De Jong dat een logisch streven toen er voor het eerst over werd vergaderd, in 2011. Hij proefde de afgelopen jaren veel scepsis om zich heen. „Collega’s riepen dat dit plan toch nooit ging lukken.” Bij een presentatie voor het Duitse scheidsrechterskorps werd hij weggewuifd. Quatsch, vonden ze. Flauwekul.

Toch werd binnen de KNVB een werkgroep gevormd met degenen die het wel aandurfden in de conservatieve voetbalwereld. Een jaar later werden ze al gesterkt in hun idealen: toen gaf de FIFA groen licht voor doellijntechnologie. De Jong zocht contact met GoalControl en Hawkeye, bedrijven die hun technieken al hadden geïntroduceerd. Hawkeye was bekend van tennis, waarin de baan van de bal op de millimeter nauwkeurig wordt gevolgd.

Weer een jaar later maakte de KNVB geld vrij: 500.000 euro, voor twee jaar. „Op dat moment was het niet meer de vraag of de videoscheidsrechter werd ingevoerd, maar wanneer”, meent De Jong. „Dat gaf energie. We voelden dat we aan de winnende hand waren.”

Elke stap vooruit voelde als een mijlpaal, terwijl de ontwikkelingen met argusogen werden gevolgd in de sportwereld. In 2007 lag de WK-finale van het rugby, tussen Engeland en Zuid-Afrika, bijna tien minuten stil vanwege twijfel over een Engelse try. Die werd na lang beraad toch afgekeurd. Controversieel, maar wel eerlijk.

Meer respect

Scheidsrechters voelen zich gesterkt door de hulp vanuit een controlekamer. „Toen ik bij een oefenwedstrijd met de videoarbiter een strafschop afwees en mijn besluit door de videoscheidsrechter werd bevestigd, voelde dat lekker”, zegt Vink. „Je geef het door aan de spelers en alle irritatie is weg. Er ontstaat meer respect.”

De Jong herinnert zich een rode kaart op een jeugdtoernooi bij PSV, waar deze zomer werd getest. „Langs de kant ging een wisselspeler op de enkel staan van een speler die de bal zou inwerpen. Niemand zag het, de scheidsrechter ook niet. Toen de wisselspeler alsnog rood kreeg, keek zijn trainer vreemd op. Tot hij hoorde dat de videoscheidsrechter alles had gezien.”

Hij voorziet dat het systeem op het WK 2018 in Rusland wordt gebruikt, ook al waren er bezwaren. Het zou het spel vertragen, scheidsrechters vreesden hun eindverantwoordelijkheid kwijt te raken, en er waren nog de emotionele argumenten van voormalig UEFA-voorzitter Michel Platini: voetbal is ook een sociaal fenomeen waar ergernis en twijfel bij hoort, al was het maar voor de eindeloze nababbel.

De KNVB zette die tegenargumenten op een rijtje. Bedacht werd al meteen dat een ingreep maximaal vijftien seconden zou moeten duren, voor de snelheid van het spel. De Jong fungeerde als de lobbyist die de voordelen wereldwijd moest promoten. Hij bezocht bestuurders, scheidsrechters en vakbonden van profvoetballers.

124 dwalingen

Binnenkomen bij de FIFA duurde nog het langst. De communicatie verliep moeizaam. Na de eerste toenadering in maart 2015 ging er heel wat eenzijdig berichtenverkeer overheen voordat ze een half jaar later mochten langskomen op het hoofdkantoor in Zürich. De Jong merkte dat ook de hoogste bazen inzagen dat deze ontwikkeling niet meer tegen te houden was. In een tijd waarin zoveel miljoenen in het voetbal omgaan is een cruciale fout onverkoopbaar, zeker als die voorkomen had kunnen worden. De KNVB heeft berekend dat bij een kwart van de cruciale beslissingen een ander besluit zou worden genomen door een videoscheidsrechter. In Duitsland werd uitgerekend dat in alle 306 gespeelde duels over één seizoen 124 situaties waren waarin de arbiter een ander besluit had moeten nemen.

De grootste stap zette de KNVB toen de FIFA deze zomer vroeg om een scheidsrechter te leveren bij de oefeninterland Frankrijk-Italië. Daarbij werden twee videoscheidsrechters ingezet. Met zijn optreden nam scheidsrechter Björn Kuipers die avond alle twijfel weg bij FIFA-baas Gianni Infantino. Na een half uur deed hij een beroep op zijn meekijkende collega’s: oké, geen hands, doorspelen. In ruil voor die geslaagde proef wilde de KNVB wel wat terug. De Jong: „We hebben er zo veel tijd en geld ingestoken dat het tijd werd om het systeem bij enkele officiële wedstrijden te gebruiken. De FIFA ging daarmee akkoord.” Dat worden dus Ajax-Willem II en Feyenoord-FC Oss, plus een aantal duels in de volgende rondes van de KNVB-beker.

Saillant is dat Danny Makkelie woensdag de eerste scheidsrechter is die hulp krijgt van een videoarbiter. Vorig seizoen gaf hij Ajax een onterechte strafschop in de op een na laatste speelronde, waardoor de club de koppositie kon behouden en zich leek te hebben verzekerd van de titel en bijbehorende Champions League-bonus van zeker 16 miljoen euro. De videoscheidsrechter had kunnen voorkomen dat Makkelie slachtoffer werd van zijn eigen menselijke feilbaarheid.

„Deze ontwikkeling betekent niet dat er geen fouten meer worden gemaakt”, zegt De Jong, „maar ze zijn in elk geval nauwelijks nog doorslaggevend.”