Madame wil af van la jungle

Krottenkamp Calais Met de groei van het aantal migranten die loeren op een kans naar Engeland over te steken, groeit in het Franse Calais de onvrede. „Het wordt steeds gewelddadiger.”

Het vluchtelingenkamp in Calais vanuit de lucht gezien. De witte containers zijn door de Franse overheid neergezet in een poging de leefomstandigheden te verbeteren. Een hek met prikkeldraad moet voorkomen dat migranten proberen in een vrachtwagen naar Engeland te komen (rechtsboven). Migranten uit het kamp die de toegang is ontzegd tot een bus naar een welkomstcentrum (rechtsonder). Foto’s Philippe Huguen/AFP en Pascal Rossignol/Reuters

Net als Christiane Bulois een tirade begint tegen de migranten in het kamp bij haar huis in Calais, sjeest een van hen op een roestige mountainbike voorbij. „Bonjour Madame”, roept een jonge Afrikaan uitbundig zwaaiend. „Vous allez bien?” Mevrouw Bulois, 82 jaar, kan er niet om lachen. Het is half negen ’s ochtends, ze wacht op een bus die haar naar het stadscentrum kan brengen. „Ik ben het zat”, mokt ze.

„Mijn leven wordt gedomineerd door die mensen. Ik woon hier al 47 jaar, maar als vrienden mijn adres vragen, dan zeg ik dat ik tegenwoordig in Afrika zit.”

De Route de Gravelines verbindt Calais met het duingebied dat de afgelopen twee jaar de steeds vollere wachtkamer is geworden voor migranten die als verstekeling naar het Verenigd Koninkrijk willen. Het is een grauw straatje met huizen in alle soorten en maten. De grotere optrekjes zijn tegenwoordig voorzien van gloednieuwe hoge hekken. De hele dag sjokken groepjes migranten gemoedelijk keuvelend voorbij. Maar ’s nachts, zegt mevrouw Bulois, is het „soms net oorlog”. Niet zozeer tegen de bewoners, maar onderling.

„Etnische strijd, in mijn tuin! Ze gebruikten het deksel van mijn vuilnisbak als schild.”

Dat mocht overigens niet baten. „Vijf gewonden, overal bloed! Geen enkele discretie hebben ze.”

De spanningen in Calais lopen weer op. Bewoners en ondernemers protesteerden begin deze maand voor de zoveelste keer tegen de in hun ogen weinig krachtdadige Franse overheid. En in het krottenkamp zelf, ‘la jungle’, is de concurrentie om een plekje op een vrachtwagen die naar gene zijde van het Kanaal vertrekt zo groot dat geregeld gevechten uitbreken. Bij rellen tussen Soedanezen en Afghanen werd in augustus een Soedanees doodgestoken.

In totaal zijn sinds begin 2015 volgens hulporganisatie Médecins du Monde bijna veertig mensen omgekomen – vooral bij ongelukken met vrachtwagens.

Extra opvangplaatsen

Terwijl de Franse regering eerder dit jaar om buurtbewoners te ontlasten nog het zuidelijke deel van de jungle ontruimde, heeft het kamp sinds deze zomer meer bewoners dan ooit tevoren: 7.000 à 10.000 mensen, volgens schattingen. Dagelijks komen er meer dan 100 mensen bij, vaak uit Parijs, waar met grote regelmaat kampementen worden ontruimd.

Foto Peter Vermaas

Overal in Calais hangen verse FN-posters. Foto Peter Vermaas

Vorige week beloofde minister van Binnenlandse Zaken Bernard Cazeneuve om alsnog het hele kamp te sluiten. Voor het eind van het jaar moeten alle Franse regio’s (behalve het politiek gevoelige Corsica en het al zwaar belaste Île-de-France rond Parijs) in totaal 12.000 extra opvangplaatsen creëren om de migranten „humaan” onderdak te geven. Maar in verkiezingstijd – Frankrijk gaat in april naar de stembus – leidt zo’n oplossing direct tot polemiek. De entourage van presidentskandidaat Nicolas Sarkozy, die woensdag Calais bezoekt, zegt dat de socialistische regering zo meerdere „mini-Calais, overal in Frankrijk” wil creëren.

Veel buurtbewoners hebben de hoop op een snelle oplossing al opgegeven. „Ons lot interesseert ze niet in Parijs”, zegt mevrouw Bulois. Tegenover haar bushalte hangen verse affiches van het Front National: ‘Marine présidente!’ De anti-immigratiepartij haalde hier bij de laatste regioverkiezingen bijna 50 procent van de stemmen. Mevrouw Bulois haalt haar schouders erover op. Even voor die verkiezingen overleed haar man en sindsdien wil ze verhuizen.

„Maar ik raak dit huis nooit kwijt. De notaris zegt dat het niets meer waard is.”

Het sentiment dat ze vergeten zijn delen veel ondernemers in de stad. Natuurlijk in de eerste plaats de vrachtwagenchauffeurs die de laatste demonstratie organiseerden. Ondanks metershoge hekken langs de rondweg en tientallen politiebusjes slagen migranten er nog geregeld in om trucks die onderweg zijn naar het afgesloten havengebied vaart te laten minderen zodat ze erop kunnen klimmen. Ze steken takkenbossen op de weg in de brand of dwingen een chauffeur tot stoppen door stenen te gooien.

„Het wordt steeds gewelddadiger, met steeds meer schade tot gevolg”, zegt David Sagnard van vervoersbedrijf Carpentier. Niet alleen aan de vrachtwagens, maar ook aan de lading in de opleggers. Sagnard schat de schade bij zijn bedrijf alleen sinds begin dit jaar op 100.000 euro. „Als tientallen mensen proberen in een toch al volle vrachtwagen een plekje te vinden”, zegt hij, „dan blijft weinig heel.”

Winderige boulevard

Foto Peter Vermaas

Bij de ontruiming van het zuidelijk deel van de ‘Jungle’ verbood de rechter de vernieling van ‘lieux de vie’, zoals deze Ethiopische kerk. De krotten eromheen zijn allemaal opgeruimd. Foto Peter Vermaas

Voor de middenstand in het centre ville speelt iets anders. „Het draait mij niet zozeer om de migranten zelf”, begint Frédéric Van Gansbeke van de winkeliersvereniging in het kantoortje boven zijn bakkerij. „Ik begrijp ook wel dat ze hier naartoe komen. Maar ik ben ondernemer, geen humanist, ik kijk dus naar het imago van mijn stad. Zo’n jungle, een bidonville, straalt af op hoe mensen ons zien.” Calais, vindt hij, heeft veel te bieden. „Maar als je in Lille woont en een dagje strand wil, kies je in de huidige omstandigheden niet voor Calais.”

De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Calais met zijn kille jaren-vijftigbebouwing en winderige boulevard op het eerste gezicht weinig toeristische aantrekkingskracht heeft. Door een misverstand bombardeerden geallieerde troepen aan het eind van de Tweede Wereldoorlog het hart van het oude centrum weg. Maar vooral onder Britse toeristen (20 procent van het totaal) was de stad populair, zegt directeur Solange Leclercq van het plaatselijke Office de Tourisme. Voordat ze de boot terug naar Engeland namen, bleven ze vaak nog een nachtje hangen voor een goed restaurant of om bij een van de vele wijngroothandels goedkoop in te slaan.

Veel van die bezoekers brengen hun laatste nacht op het Europese vasteland nu ergens anders door. Leclercq wijst in haar kantoor op een uitgeprint staatje: totaal 24 procent minder bezoekers tot nu toe in 2016 vergeleken met dezelfde periode in 2015. Vooral de restaurants lijden daaronder, zegt voorzitter Pierre Nouchi van de plaatselijke horecabond.

„Hotels zitten meestal nog wel vol met politieagenten en journalisten. Maar dat is niet het soort bezetting dat we willen.”

Met een advertentiecampagne in Britse media probeert de gemeente de bezoekers weer terug te lokken. ‘Shop till you drop’, staat in een krantje dat in Kent verspreid is: niet alleen baguettes, sigaretten en wijn, maar ook diesel en doe-het-zelfproducten zijn volgens de campagne aan deze kant van het Kanaal goedkoper.

Maar alleen een structurele oplossing kan het tij keren, erkent Leclercq. „Het kost zelfs op beurzen moeite mensen naar ons kraampje te lokken”, zegt ze.

„Zolang het probleem niet is opgelost, blijft dat zo. Je kunt natuurlijk ontkennen dat er hier een drama aan de gang is, maar de problemen zijn nogal geïsoleerd.”

Toeristenkaartje

Foto Peter Vermaas

Een poster die overal in Calais hangt. Foto Peter Vermaas

Ze pakt een toeristenkaartje. „Het is niet verstandig om met je camper deze grote weg naar de haven te nemen. We adviseren toeristen binnendoor te rijden.” In de binnenstad merk je nauwelijks dat even verderop het grootste krottenkamp van West-Europa ligt. „Ik heb een blonde 18-jarige dochter en die gaat probleemloos over straat”, zegt bakker Van Gansbeke.

Een vier meter hoge muur die op kosten van de Britten langs de rondweg gebouwd gaat worden, zal daar weinig aan veranderen. Iedereen in Calais, ook transporteur Sagnard, is tegen. „Je verplaatst het probleem”, zegt Van Gansbeke. „Alleen een muur tot Lampedusa lost het probleem misschien op.” Pierre Nouchi: „Die muur is alleen voor de Engelse gemoedsrust, terwijl iedereen weet dat het niets uithaalt. Onze stad wordt er alleen maar minder aantrekkelijk door.” Solange Leclercq van het toerismebureau mompelt zachtjes het woord „Guantánamo”.

Is voor december geen begin gemaakt met ontmanteling van het kamp dan volgen „hardere acties”, dreigt Sagnard. Dat beseft Cazeneuve ook, denkt Van Gansbeke.

„Ik heb hem vaak gesproken, maar nu de verkiezingen naderen lijkt hij de ernst in te zien. Mijn punt is: dit is een Frans probleem, niet een probleem van Calais. Dit land telt 36.000 gemeentes. Als niet een op de drie één migrant kan opnemen, dan weet ik het niet meer.”