Meteoriet gevonden: dertig ton ijzer en nikkel

Astronomie De op twee na zwaarste meteoriet op aarde is vorige week opgegraven in het Campo del Cielo in Argentinië. Er is veel illegale handel.

©

In het noorden van Argentinië is op 10 september een vermoedelijke meteoriet opgegraven. Als uit onderzoek blijkt dat het inderdaad om een ‘ruimtesteen’ gaat, behoort het ongeveer dertig ton wegende gevaarte tot de zwaarste die tot nu toe op onze planeet zijn aangetroffen.

Veel twijfel over de aard van het object, dat de naam ‘Gancedo’ heeft gekregen, is er overigens niet. „Gezien het gebied waar het gevonden is en de grootte ervan, denk ik dat het vrijwel zeker om een echte meteoriet gaat”, aldus amateur-meteorietendeskundige Marco Langbroek. „Het zou mij zeer verbazen als het niet zo is.”

Het gebied waar Langbroek op doelt heet Campo del Cielo – ‘Hemelveld’. Een toepasselijke naam, want in deze agrarische regio zijn, verspreid over een terrein van 3 bij 19 kilometer, tot nu toe een stuk of dertig inslagkraters aangetroffen. Ze variëren in grootte van 20 tot 115 meter. De regio staat bekend als een rijke vindplaats van zogeheten ijzermeteorieten. In het eigenlijke kraterveld zijn er duizenden opgespoord, maar ook tientallen kilometers verderop zijn ze nog te vinden.

Deze kenmerken doen vermoeden dat in de atmosfeer boven Campo del Cielo ooit een ruwweg vijf meter grote meteoriet – een brokstuk van een planetoïde – uit elkaar is gespat. Koolstofdatering van stukjes verkoold hout die onder meteorietfragmenten zijn gevonden, wijst erop dat dit ruim 4.000 jaar geleden moet zijn gebeurd.

Naar het zich nu laat aanzien is Gancedo de zwaarste van alle meteorieten die hier zijn aangetroffen. Het gewicht van ‘El Chaco’ – in 1969 ontdekt en elf jaar later opgegraven – werd geschat op 37 ton, maar een recente weging komt uit op iets minder dan 29 ton. Alles bij elkaar is er op Campo del Cielo al meer dan 100 ton aan kosmisch materiaal gevonden, maar waarschijnlijk is er nog heel wat ‘zoek’.

Om vast te kunnen stellen of Gancedo werkelijk een meteoriet is, zal zijn samenstelling onderzocht moeten worden. „Dan zie je – aan de hand van het ijzer- en nikkelgehalte – snel genoeg of het een ijzermeteoriet is of iets anders”, legt Langbroek uit. „In principe hoeft dat niet lang te duren: een middag voorbereiding, een nacht meten en een dagje resultaten uitwerken. Maar de wachttijd voor het gebruik van het instrument dat daarvoor nodig is – een ‘microprobe’ – is een vertragende factor.”

Met een microprobe wordt een klein monster van het te onderzoeken materiaal met elektronen bestookt. In reactie daarop zendt het materiaal röntgenstraling uit die kenmerkend is voor de chemische elementen die erin aanwezig zijn. In het geval van een ijzermeteoriet zijn dat voornamelijk ijzer en nikkel.

IJzermeteorieten zijn gewilde verzamelobjecten. Op Marktplaats.nl en veilingsite Catawiki zijn altijd wel een paar meteorieten van Campo del Cielo te vinden. Doorgaans gaat het om kleine fragmenten die ruwweg een euro per gram opbrengen.

Om die reden hebben door de jaren heen heel wat gelukzoekers het ‘Hemelveld’ afgestruind. De Amerikaanse meteorietenhandelaar en -verzamelaar Robert Haag heeft in 1990 zelfs geprobeerd om de kolos El Chaco het land uit te smokkelen. Dit alles tot groot ongenoegen van de Argentijnse provincie Chaco, die alle daar gevonden ijzermeteorieten als cultureel erfgoed beschouwt en de export ervan heeft verboden. Het effect ervan is beperkt, omdat een groot deel van het kraterveld in de aangrenzende provincie Santiago del Estero ligt, waar geen restricties gelden.

Volgens Langbroek is er nog een andere reden waarom het verbod de handel in de ijzermeteorieten niet echt heeft kunnen indammen: „Er kwamen opeens stukken meteoriet op de markt die zogenaamd in Baygorria in Uruguay waren gevonden, maar in werkelijkheid uit Campo del Cielo kwamen.” Zelfs meteorieten worden dus wel eens ‘omgekat’.