De Ombudsman kon het Goudse protest wel begrijpen

Asielzoekers

Gouda heeft zijn inwoners niet goed ingelicht over de komst van een azc, vindt de Nationale Ombudsman. Maar, zegt hij ook, burgers beslissen hier niet over.

Ondernemer Edward Uittenbroek gebruikt soms taal die rechtstreeks uit een actiefilm lijkt te komen. Dan zegt hij dat er een „explosieve situatie” is ontstaan in Gouda Noord, het stadsdeel waar hij woont. Dat hij bezig is met „een gevecht tegen de gemeente, Mission Impossible II”.

Volgens Uittenbroek hanteerde Gouda een „overvaltechniek” bij het aankondigen van eerst een islamitisch centrum (de eerder uitgevochten Mission Impossible I) en daarna een azc in hetzelfde pand; de voormalige Prins Willem-Alexander-kazerne om de hoek. „Voor deze democratie is ons land niet bevrijd, dacht ik.” Hij begon de gemeente te bevragen en wierf leden voor zijn bewonersvereniging Gouda Noord zoals het Hoort.

De vereniging sprak ook met de Nationale Ombudsman, die zich over de zaak boog en er dinsdag een rapport over publiceerde. Gouda is op belangrijke momenten „tekortgeschoten”, meldt het rapport Omstreden bestemming. Van de gemeente „had verwacht mogen worden dat zij er planmatig voor zorgde dat de bewoners van de wijk tijdig op de hoogte waren van de plannen en besluitvorming rondom de kazerne”. Dat gebeurde niet, stelt de ombudsman. Het rapport is een signaal aan alle gemeenten: zij moeten beter communiceren met burgers over de komst van asielzoekerscentra.

Rellen

Vorig najaar laaiden in gemeenten de protesten tegen azc’s op. Mensen keerden zich tegen de nieuwkomers en tegen het bestuur. Dat zou onvoldoende informeren, en beslissingen doordrukken. In sommige gemeenten mondden inspraakavonden uit in rellen.

In Gouda Noord liepen bijeenkomsten niet uit de hand. De actiegroep Identitair Verzet organiseerde wel een matig bezochte demonstratie op het beoogde azc-terrein, maar die extreem-rechtse organisatie heeft vermoedelijk geen relatie met de omwonenden.

De ombudsman wil met dit rapport de vraag beantwoorden wat burgers „in redelijkheid mogen verwachten van de gemeente als het gaat om de communicatie over een besluit tot vestiging van een moskee of een azc in hun buurt”.

De onrust in Gouda Noord, een wijk met koop- en huurwoningen, begon in 2014. Voor de Prins Willem-Alexander-kazerne meldden zich twee kopers. Het ene gebruiksplan behelsde een combinatie van speciaal onderwijs, kinderdagverblijf en seniorenwoningen. Het andere betrof een islamitisch centrum. Hoewel het merendeel van de raad een voorkeur had voor het eerste plan, werd gekozen voor een combinatie: een kleiner islamitisch centrum, voor 1.500 mensen, speciaal onderwijs én een kinderdagverblijf. Dit verraste veel buurtbewoners, die vooral zorgen uitten over de verkeersoverlast die het islamitisch centrum volgens hen zou veroorzaken.

Verbolgen bewoners

Uiteindelijk ketsten de plannen vorig jaar juli af. Volgens de gemeente vanwege problemen met de financiering. Op bijeenkomsten met buurtbewoners hadden politici al gezegd dat er een azc kon komen.

Kort daarna bleek dat het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers inderdaad interesse had, en een beroep had gedaan op de gemeente. Bewoners kregen een brief. Een deel van hen was hierover verbolgen. „Weer die overvaltechniek”, zegt Uittenbroek. Andere bewoners wilden geen mannen met oorlogstrauma’s in de wijk.

Uittenbroek kijkt op zijn laptop in zijn Google-agenda. „Zeker 2.500 uur staken we hier al in.” Ze stuurden de gemeente, op basis van de Wet openbaarheid van bestuur, tientallen verzoeken om informatie. De gemeente voelde zich overvraagd.

En nu is er dus het rapport van de ombudsman, deels het resultaat van Uittenbroeks inspanningen. De gemeente heeft volgens de ombudsman niet in kaart gebracht „of en op welke wijze zij omwonenden bij deze beslissing (voor een azc) wilde betrekken”. Terwijl dit juist in de toch al onrustige wijk noodzakelijk was.

Ombudsman Reinier van Zutphen vindt dat een gemeente de taak heeft duidelijk te maken dat burgers niet over alles mee kunnen beslissen. „Ik snap dat bewoners bezorgd waren en hun stem wilden laten horen. Maar we hebben het in Nederland zo geregeld dat wordt beslist dat ergens een azc komt.” Er zijn nu eenmaal besluiten waarover je niet kan meepraten, zegt hij.

Tegen bewoners zei de gemeente: „Het azc komt er, mits…” Van Zutphen: „Het woordje ‘mits’ heeft verkeerde verwachtingen geschapen.”

Uittenbroek is redelijk tevreden. „Al die uren werk zijn niet voor niets geweest.”

De opening van het azc staat nog steeds gepland voor eind 2017.