Recensie

De bevrijding als nederlaag

Riphagen is een tough sell: Nederland warmt zich liever aan de geruststellende heroïek van de musical Soldaat van Oranje dan zich bloot te stellen aan zoveel vaderlands egoïsme, cynisme en paranoia ****.

Dries Riphagen is een van de zuurste verhalen van onze Tweede Wereldoorlog. Een antisemitische pooier, op de Wallen bekend als Al Capone, die zo’n tweehonderd Joodse onderduikers op transport liet zetten na ze met valse beloftes hun kostbaarheden te hebben afgetroggeld.

Een collaborateur van de zwaarste categorie, maar als ‘informant’ wist Riphagen na de bevrijding ruzie schoppende verzetsgroepen zo sluw tegen elkaar uit te spelen dat een door hem gecompromitteerde, linkse groep niets beters wist dan hem over de grens te helpen, waarna hij fraai carrière maakte in het regime van de Argentijnse dictator Juan Péron.

Een beschamend verhaal: in de film Riphagen is de bevrijding een nederlaag. Regisseur Pieter Kuijpers is specialist in charismatische criminelen: denk aan het labiele wrak Tygo Gernandt in Van God los of het dreigende vraagteken Theo Maassen in TBS. Jeroen van Koningsbrugge houdt zich als Riphagen in dat rijtje goed staande: een Holleeder die in een oogwenk verandert van geinponum in bullebak. Een onprettige film, want hebben Kuijpers schurken in hun nederlaag tragiek, deze louche opportunist wint zonder dat het een schelmenverhaal kan zijn. Dat knaagt aan je, en de suspense van het duel tussen Riphagen en de fictieve, rechtschapen politieman Jan van Liempt maakt het nog erger.

Stem ook in NRC’s verkiezing van de beste film van de afgelopen vijf jaar

Riphagen is een tough sell: Nederland warmt zich liever aan de geruststellende heroïek van de musical Soldaat van Oranje dan zich bloot te stellen aan zoveel vaderlands egoïsme, cynisme en paranoia. Geen fijn verhaal, wel echt en belangrijk.