‘We moeten het werk verdelen’

Interview Mariëtte Patijn

Als ouderen eerder stoppen, kunnen jongeren werken, zegt het FNV-bestuurslid. De vakbond wil zo 8.000 banen voor jongeren creëren.

Foto ANP / BAS CZERWINSKI

De FNV wil een herverdeling van de Nederlandse arbeidsmarkt met een ‘generatiepact’. Oudere werknemers moeten plaatsmaken voor jongere werknemers. Ze kunnen minder gaan werken met compensatie van aanvullende ouderenregelingen, zoals een gedeeltelijke WW-uitkering. Speerpunt van de Arbeidsvoorwaardenagenda 2017, die de FNV maandag presenteert, is het „eerlijk delen” van werk.

Nederlands grootste vakbond (1,1 miljoen leden) wil ook dat winsten eerlijk worden verdeeld. De FNV pleit voor minimumtarieven voor zzp’ers en verhoging van de laagste loonschalen. Het bestuur eist 2,5 procent meer loon voor alle sectoren in 2017. Bij bedrijven die veel winst maken, kan de bond om meer vragen. Het Ledenparlement moest de looneis maandagochtend nog goedkeuren. „Veel mensen hebben onzekere rotcontracten en een slecht inkomen”, zegt arbeidsvoorwaardencoördinator en bestuurslid Mariëtte Patijn van de FNV. „Wat de economie nodig heeft, is een grote impuls.”

Het generatiepact is geen nieuw idee. De FNV heeft het ook al eens in 2013 gelanceerd. Waarom nu weer?

„In 2013 is het plan gelanceerd, ja. Vervolgens zijn we gaan onderzoeken of het ook kon, of het te financieren is. Het generatiepact is opgenomen in cao’s van gemeenteambtenaren, zoals in Den Haag. Nu zie ik dat iedereen er blij van wordt, jong en oud.”

In Den Haag is het generatiepact wegens succes verlengd. Maar er zijn daarbuiten maar weinig gemeenten die meedoen: 1 op de 15.

„Het is een behoorlijke klus. Je bent afhankelijk van directeuren en wethouders. Het gaat stapje voor stapje. Het doel is om in veel cao’s afspraken te maken en 8.000 banen voor jongeren te creëren, zowel bij gemeenten als bij bedrijven. Dat kost tijd, dat gaat niet in een jaar. Er is subsidie nodig om werkgevers te stimuleren.”

De FNV wil het werk „eerlijk delen” om jong en oud aan een baan te helpen. Gaan we het werk ook eerlijk delen met Oost-Europese arbeidskrachten? Of is dat verdringing?

„Oost-Europeanen zelf zijn niet het probleem. Die enorme arbeidsmobiliteit is pas op gang gekomen toen het mogelijk werd om goedkope werknemers vanuit Polen te detacheren. Als de ene werkgever het doet, voelt de ander zich ook genoodzaakt om op laagbetaalde arbeid over te stappen. Zo krijgen we een race naar de bodem. De oplossing is dat we een gelijk speelveld met gelijke lonen creëren.”

Is er wel genoeg werk om te delen? De werkloosheid daalt maar langzaam en de FNV spreekt zelf van „structurele onderbezetting” in bedrijven.

„Je ziet het in de haven gebeuren, waar robotisering een groot deel van het werk heeft overgenomen. Dan moeten we het werk dat er wél is eerlijk verdelen en ondertussen zorgen dat we inkomens op peil houden.”

Wie moet de lonen dan op peil houden? Werkgevers of de overheid?

„Werkgevers en werknemers moeten daar samen goede afspraken over maken. Weet je hoe vaak ik in Den Haag hoor: kan de overheid dat niet oplossen? Als arbeid aan alle kanten gesubsidieerd moet worden, komt er geen inkomstenbelasting binnen en houd je de overheidsfinanciën niet op orde.”

Maar de overheid is wel nodig om van het generatiepact een succes te maken?

„Ja. Als je het goed wilt opstarten, heb je een stimuleringssubsidie nodig. Maar geen structurele subsidie.”

De looneis van 2,5 procent is lager dit jaar. Eerder was het 3 procent.

„De economie trekt nog aan en de inflatie is heel laag. Dat is de reden.”

De Rabobank concludeerde eind vorige week dat de lonen sinds de eeuwwisseling 5 procent meer hadden kunnen stijgen. Waarom is de vakbeweging daar niet in geslaagd?

„Het klopt dat er steeds meer winst naar ondernemers in plaats van naar arbeid verschuift. Maar dat komt vooral door de toename van onderbetaalde zzp’ers en mensen met nulurencontracten. Het is ons wel gelukt om goede loonafspraken te maken in cao’s. We hebben het laten liggen bij de groei van flexwerkers die niet onder loonafspraken vallen.

De FNV zet weer in op meer vaste banen. Maar hoe? De Wet werk en zekerheid, die uit het sociaal akkoord met de FNV is voortgekomen, kan de groei van flexwerkers niet stoppen.

„Die wet is op zich niet het probleem – dat is het valse en vileine aan deze discussie, vind ik. De wet regelt alleen de ontslagbescherming en stelt normen aan het aantal tijdelijke contracten. Het probleem is dat sommige werkgevers arbeid zien als commodity, als bulkgoed. Zo heeft de directeur van een payrollbedrijf het letterlijk een keer tegen me gezegd. Ja, dan kunnen we net zo goed met zijn allen naar Bangladesh toe. We moeten de race naar de bodem samen stoppen.”