Tijdperk Merkel is nog niet voorbij – zegt Merkel

Haar CDU lijdt nederlaag op nederlaag bij de deelstaatverkiezingen. Maar een opstand tegen Merkel binnen haar partij tekent zich nog niet af.

Foto AFP

Zó snel is Angela Merkel niet aan het wankelen te brengen. Na een reeks zware nederlagen van haar partij bij regionale verkiezingen mag haar positie zijn verzwakt. Binnen de CDU mag men met lede ogen aanzien hoe haar vluchtelingenpolitiek grote aantallen kiezers doet weglopen. En de Beierse zusterpartij CSU mag haar het leven voortdurend zuur maken.

Maar Angela Merkel verscheen gisteren ongebroken voor de pers. Met een mengeling van strijdlust en een klein beetje nederigheid. Kort daarvoor had ze de electorale tegenslagen besproken met de top van haar partij.

Het signaal van Merkel was duidelijk: ik neem verantwoordelijkheid voor de slechte uitslagen (die ze „erg bitter” noemde), maar ik sta voor mijn beleid. En vooral: het tijdperk-Merkel is nog niet voorbij.

Over de vraag hoe lang dat tijdperk nog duurt, wordt in Duitsland genoeg gespeculeerd. Maar een opstand tegen Merkel binnen haar partij tekent zich nog niet af. En wat haar eigen plannen zijn, of ze bij de Bondsdagverkiezingen van volgend najaar nog kandidaat wil zijn voor een vierde termijn als bondskanselier, daarover zei ze ook gisteren weer niets.

Dat de politieke stormen Merkel nog niet omver hebben geblazen, ligt niet alleen aan haar eigen uithoudingsvermogen en haar koppigheid. Het ontbreekt de CDU ook aan een breed gedragen alternatief – voor haar persoon, en ook voor haar politiek. En daarvan maakt Merkel gebruik.

Er staat geen vanzelfsprekende opvolger klaar voor de vrouw die al zestien jaar de partij en elf jaar het land leidt. Of het zou minister van Financiën Wolfgang Schäuble moeten zijn, die vorige week aankondigde beschikbaar te zijn voor nog een termijn in de Bondsdag – waarmee hij de weg naar het kanselierschap openhoudt. Maar hij is wel 74.

En wat betreft alternatieven voor haar veelgekritiseerde vluchtelingenbeleid – dat heeft ze allang bijgesteld. „Alle maatregelen van de afgelopen maanden dienen ertoe om te voorkomen dat een situatie als vorig jaar zich herhaalt”, zei ze maandag. „Een herhaling van die situatie wil niemand, ook ik niet.” Maar, gaf ze toe, de mensen die voortdurend roepen ‘Merkel moet weg’ zal ze daarmee niet overtuigen.

Toch kan Merkel niet alleen maar blijven herhalen dat ze gelijk heeft – en dat doet ze dan ook niet. Ruim twee weken geleden erkende ze al fouten gemaakt te hebben. Duitsland heeft de vluchtelingenproblematiek te lang genegeerd, erkende ze, te lang gedacht: het komt ons wel goed uit dat de landen in Zuid-Europa ermee zitten. Dit weekend nam ze bovendien enige afstand van haar gewraakte uitspraak ‘Wir schaffen das’. En maandag zei ze dat ze haar beleid beter moest uitleggen. En: „Als ik het kon, zou ik graag de tijd terugdraaien.” Niet om het toelaten van de grote aantallen vluchtelingen die vorige zomer vastzaten in Hongarije terug te draaien. Maar om maatregelen te nemen om er beter op voorbereid te zijn.

Het zijn kleine stapjes in de richting van haar critici bij de CSU, die ze nodig heeft om te kunnen verder regeren (en zich eventueel kandidaat te stellen voor een nieuwe termijn). Maar een koerswijziging, waar volgens een peiling 82 procent van de Duitsers op aandringt, is het niet.

„Ik zou er wel het gesprek over willen aangaan”, zei Merkel, „als duidelijk was welke koers de mensen dan willen.” Als de koerswijziging zou betekenen: vluchtelingen tegenhouden en voortaan geen moslims meer opnemen, „dan is dat in strijd met de morele fundamenten van de CDU, het land en mij persoonlijk”. Oftewel: Merkel wil best wat excuses en symbolische gebaren maken om de christen-democraten weer achter haar te verenigen, maar haar beleid ziet ze, zoals vaker in de afgelopen jaren, uiteindelijk toch als ‘alternativlos’.