Unreal laat zien hoe verdorven reality-tv is

Achtergrond Reality-tv

Dramaserie Unreal, te zien bij de NPO, toont de verdorven en gemanipuleerde wereld van reality-programma’s als The Bachelor.

Dramaserie Unreal is een aanklacht tegen het genre van Amerikaanse reality-tv. ©

Eén rijke man en vijfentwintig mooie meisjes. Allemaal willen ze met hem trouwen. Dat is The Bachelor: de datingshow van ABC die al twintig seizoenen lang miljoenen Amerikaanse kijkers trekt. Naar de twee uur durende slotaflevering in maart keken 9,2 miljoen mensen. In Nederland maakten RTL 4 en Net 5 een aantal seizoenen van De Bachelor.

Lees ook: ‘Big Brother was eerst nog echt’, interview met Paul Römer, samen met onder anderen John de Mol de bedenker van de moeder aller realityshows.

Is het pure romantiek, of toneelspel? Als kijker vraag je je af hoe het er achter de schermen aan toe zou gaan. Is die man echt op zoek naar een vrouw, en zijn al die vrouwen echt verliefd op hem? Wat is feit en wat is fictie? Het heet ‘reality-tv’ – maar hoe echt is het?

Het antwoord komt uit onverwachte hoek: van een dramaserie. In Unreal verwerkte scenarioschrijver Sarah Gertrude Shapiro (38) haar ervaringen als producent bij The Bachelor. Het is geen documentaire of onderzoeksjournalistiek, maar deze donkere satire lijkt dicht bij de waarheid te komen. Het eerste seizoen begon zaterdag bij NPO 3, in de VS loopt seizoen twee. Seizoen drie is besteld.

Het programma leidde tot boze, bijna betrapte reacties van de makers van The Bachelor. „Unreal is verschrikkelijk. Echt verschrikkelijk”, zei The Bachelor-presentator Chris Harrison vorig jaar. Maar de (schaarse) uitlatingen van ex-deelnemers bevestigen wel het beeld dat Unreal neerzet. „De makers van The Bachelor schelden je uit”, aldus een deelneemster in 2009. „Ze blijven tieren en vloeken, net zolang tot je zegt wat ze willen.”

Shapiro zelf verliet het programma na vanaf 2002 met tegenzin aan negen seizoen te hebben meegewerkt. Eerst verwerkte ze haar ervaringen in de bekroonde korte film Sequin Raze, en later in Unreal, waarvoor ze een schrijversduo vormt met Marti Noxon (Buffy The Vampire Slayer). Zo is de kritische serie een vorm van wraak op haar voormalige werkgever.

Het werk van Satan

De fictieve datingshow van Shapiro en Noxon heet Everlasting. Hoofdpersoon is producer Rachel Goldberg, gespeeld door Shiri Appleby (Roswell, ER, Girls). Rachel keert aan het begin van de serie met hangende pootjes terug bij het populaire programma. Ze verliet Everlasting na een zware mentale inzinking aan het eind van het vorige seizoen. Dronken stormde ze toen de set op, schreeuwend: „Deze show is het werk van Satan!”

Rachel mag alleen terugkomen omdat ze geweldig is in haar werk. Ze krijgt dingen voor elkaar, zegt Quinn King. Dat is de uitvoerend producent, een rol van Constance Zimmer (Entourage, Boston Legal, House of Cards) die voor haar rol in Unreal genomineerd werd voor een Emmy voor beste vrouwelijke bijrol.

Quinn ten voeten uit, aan het begin van aflevering één, in de regiekamer: „Oké, mensen, we gaan beginnen. Een bonus voor iedereen die zorgt voor nudity, 911 calls of vechtende vrouwen.”

Rachel weet misschien hoe ze manipulatief moet monteren, en hoe ze onwillige deelnemers zo ver krijgt dat ze dingen doen die ze helemaal niet willen, maar Quinn spant de kroon. Zo dwingt ze Rachel het psychiatrische verleden van een kandidaat te gebruiken om iets gedaan te krijgen. En ze gaat over lijken. Op een bepaald moment in de serie is een ondergeschikte woedend op Quinn. „Jij kan een volmaakt gelukkig persoon nog van een brug laten springen”, bijt ze haar uitvoerend producent toe. Die reageert onbewogen: „Dank je wel!”

Tv over tv

De zwarte humor maakt Unreal interessant, maar het is toch vooral de aanklacht tegen het genre van Amerikaanse reality tv die het programma doet uitstijgen boven andere series. Het is televisie over televisie. Zoals The Newsroom (HBO) de actualiteitenrubriek bekritiseert en 30 Rock (NBC) een sketch-show persifleert, zo belicht Unreal de reality-tv.

Het reality-genre werd groot dankzij programma’s als Big Brother en Expeditie Robinson. The Bachelor bestaat ook al sinds 2002. (Overigens: van de twintig ‘winnende’ koppels is er nog één bij elkaar.) Vóór de hausse aan kwaliteitsseries van de laatste jaren speculeerden tv-makers, zenders en de vakpers vooral over de volgende hit in reality-tv.

Reality líjkt echt. Amerikaanse tv-makers noemen het genre ook wel unscripted; zonder script, in tegenstelling tot scripted: fictie. Maar het spontane van reality-televisie is steeds vaker een illusie, zeggen deskundigen. „Het wordt tijd dat we laten zien hoe het echt gaat bij dit soort programma’s”, aldus schrijver Marti Noxon in juni in een talkshow van vakblad The Hollywood Reporter. „Kijkers moeten weten dat een reality-datingshow gescript is. De makers dwingen mensen in een bepaalde rol in een verhaal. En ze laten ze weer vallen als ze ze niet meer nodig hebben.”

Unreal, NPO 3, elke zaterdag om 21.45 uur.

Geen zin om de hele serie te kijken? Op YouTube staat een compacte samenvatting van seizoen 1 van Unreal en een vooruitblik op seizoen 2: