Blunder VS bedreigt bestand Syrië

Syrië

Sinds de VS zaterdag ‘per ongeluk’ de regeringstroepen van Assad bombardeerden, staan alle partijen op scherp.

Foto AFP

Wie durft de wapenstilstand in Syrië op te blazen? Deze maandag loopt de eerste fase af van de Syrische wapenstilstand die vorige week maandagavond inging. Terwijl Rusland de VS beschuldigt van schending van de wapenstilstand sinds Amerikaanse vliegtuigen zaterdagavond ‘per ongeluk’ Syrische regeringstroepen bombardeerden, neemt op de grond het geweld toe.

„De vliegtuigen zijn terug,” zegt apotheker Amer Sobhi (27) via WhatsApp, „maar ze komen nog maar eens in de paar uur.” Voor de inwoners van de Noord-Syrische provincie Idlib betekent dat nog steeds relatieve kalmte: „Voor de wapenstilstand waren er 24 uur per dag bombardementen.”

Is het bestand ten einde of niet?

De VS en Rusland kwamen overeen dat de Syrische partijen vanaf vorige week maandagavond alle vijandelijkheden zouden staken behalve de aanvallen op Islamitische Staat (IS). Dit zou hulporganisaties de gelegenheid geven voedsel en medicijnen te distribueren in belegerde gebieden. Hoewel de voedselhulp niet doorkwam, hield het akkoord de eerste dagen wonderwel stand. Het geweld nam sterk af.

Zaterdag begon het elkaar beschuldigen. Het Russische Ministerie van Defensie stelde dat de Syrische bondgenoten van Washington het bestand 199 keer hadden geschonden en voegde daaraan toe dat als de VS niets deed, „de volledige verantwoordelijkheid voor het mislukken van het staakt-het-vuren bij de VS ligt”.

De verhoudingen bereikten een dieptepunt toen bekend werd dat Amerikaanse vliegtuigen een positie van het Syrische leger bij het door IS gedomineerde Deir al-Zur hadden gebombardeerd, waarbij 62 Syrische militairen omkwamen. Voor het Syrische regime was dit „onomstotelijk bewijs dat de VS en zijn bondgenoten samenwerken met terroristen”. Het Amerikaanse leger verontschuldigde zich, maar verklaarde dat het doelwit IS was geweest en dat de VS „nooit expres Syrische troepen zouden raken”.

Desondanks vroegen en kregen de Russen een spoedberaad van de Veiligheidsraad. Toen de Amerikaanse gezant die bijeenkomst „cynisch en hypocriet” noemde, verlieten de Russen de vergadering. Op de vraag van verslaggevers of dit het einde van de onderhandelingen betekende, antwoordde de Russische gezant dat dit „een heel groot vraagteken” was.

Na zeven dagen succes zouden de Russen en Amerikanen de strijd tegen IS en Fatah al-Sham – zoals het voormalige aan Al-Qaeda gelieerde Jabhat al-Nusra zich sinds juli noemt – gezamenlijk gaan coördineren. De door de Amerikanen gesteunde rebellengroepen zouden op hun beurt afstand moeten nemen van Fatah al-Sham. Die stappen lijken nu een brug te ver.

Terwijl de partijen elkaar blijven beschuldigen, zien burgers het geweld om zich heen in de praktijk toenemen. Sommigen zijn zelfs overtuigd dat het staakt-het-vuren na de eerste 48 uur is geëindigd, al werd het daarna steeds verlengd. Vrijdag waren er in buitenwijken van Damascus de hevigste gevechten in weken, en elders begonnen de luchtaanvallen weer. In Aleppo wordt in elk geval sinds zondag weer gebombardeerd.

„Het is wel minder dan voorheen,” zegt fotograaf via Skype Omar Arab, die in een belegerd gedeelte van Aleppo woont. „Kinderen spelen op straat, mensen gaan naar de winkel.” Die winkels zijn echter leeg. Er komt nog steeds geen voedselhulp binnen, terwijl dit een belangrijk onderdeel was van de wapenstilstand.

Russen hebben beste papieren

Ondanks de talrijke schendingen lijkt geen van de partijen bereid te verklaren dat het staakt-het-vuren ten einde is. Niemand wil degene zijn die het duur bevochten bestand opblaast.

Voor eventuele vervolgonderhandelingen lijken de Russen de beste papieren te hebben. Terwijl zij directe invloed hebben op het Syrische regime, is de vraag in hoeverre de rebellen hun Amerikaanse bondgenoten vertrouwen. Ook is het voor rebellengroepen niet vanzelfsprekend om afstand te nemen van Fatah al-Sham, zoals de grootmachten eisen. Het voormalige Al-Nusra speelde een sleutelrol in de tijdelijke doorbreking van het beleg van Aleppo.

Voor de burgers in Syrië zijn de politieke afwegingen van de grootmachten ver weg. „Niemand beschermt het Syrische volk,” zegt via WhatsApp Sobhi vanuit Idlib. „Na zoveel jaar oorlog vertrouwen we niemand meer.” Wat hij verwacht voor de nabije toekomst? „Dat ik elk moment dood kan gaan. Verder niets.”