Historisch verlies voor Merkels CDU in Berlijn

De partij ging bij de deelstaatverkiezing in Berlijn fors achteruit. Nieuwkomer AfD behaalt zo’n 14,2 procent.

Verkiezingposters in Berlijn met daarop de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Foto Markus Schreiber/ AP

De CDU-partij van de Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft bij de verkiezing in Berlijn haar slechtste resultaat ooit behaald in die deelstaat. De conservatieve partij haalde 17,6 procent van de stemmen. De sociaaldemocratische SPD behaalde 21,6 procent van de stemmen en anti-immigratiepartij AfD, Alternative für Deutschland, komt uit het niets uit op 14,2 procent. Het opkomstpercentage in Berlijn lag met 67,3 procent fors hoger - zo’n 7 a 8 procentpunt - dan in 2011.

AfD wist zo met deze verkiezingen al zeven wethoudersplaatsen te bemachtigen. Die Linke boekte winst en ging met 15,6 procent de Groenen krap voorbij, die partij haalde 15,2.

Bij de vorige deelstaatverkiezing in Berlijn wist het CDU nog 23,3 procent te behalen. Nog nooit behaalde de partij minder dan 20 procent in de deelstaat. Ook de SPD verliest een dergelijk percentage. Nooit eerder werd een partij in Duitsland de grootste met zo’n klein deel van de stemmen. Volgens SPD-burgemeester Michael Müller heeft de partij haar doel bereikt, zo verklaarde hij na afloop: “We zijn de grootste politieke partij en hebben het mandaat gekregen om een regering te vormen.”

De combinatie SPD-CDU verliest door de uitslag de meerderheid in het parlement van de deelstaat. Mogelijk gaat de SPD daardoor een regering vormen met Die Linke en Die Grünen, meldt NRC-correspondent Juurd Eijsvoogel op Twitter:

Artikel gaat door onder de tweets

Twitter avatar tagesspiegel Der Tagesspiegel Rot-Schwarz verliert, SPD u CDU laut Prognose nur noch 23%, bzw. 18%. FDP mit 6,5% im AGH, AfD bei 12,5%. #agh16 https://t.co/ha80ygJkaD
Twitter avatar JuurdEijsvoogel Juurd Eijsvoogel Slechtste resultaat CDU in Berlijn ooit, SPD de grootste, maar nog nooit in Duitsland was een partij met zo’n klein percentage grootste

AfD scoort wederom goed

Opvallend is dat de AfD van Frauke Petry wederom goed scoort. De anti-immigratiepartij deed voor het eerst mee aan de verkiezing in Berlijn en wordt de vijfde partij. In tien van de zestien deelstaten zit AfD nu in het parlement.

De liberale FDP, die in 2011 de kiesdrempel van vijf procent niet haalde, kreeg zondag 6,7 procent en keert terug in de Berlijnse politiek. Dat biedt de partij perspectief voor de verkiezingen van najaar 2017 voor de Bondsdag, waarin de FDP sinds 2013 niet meer vertegenwoordigd is. De Piraten verdwijnen uit het parlement.

Afrekening met vluchtelingenbeleid

De positie van bondskanselier Angela Merkel is het afgelopen jaar verzwakt, met name door haar vluchtelingenbeleid. In Mecklenburg-Vorpommern, de deelstaat waar Merkel’s eigen kieskring zich bevindt, bleek dat twee weken terug al bij deelstaatverkiezingen. Haar CDU-partij werd derde, nog achter de AfD, en dat was een zware klap voor de bondskanselier.

Merkel zelf was zeer ontevreden met dat resultaat. Ze gaf toen aan dat “iedereen eraan moet werken om de problemen met immigranten op te lossen”. De Duitse heeft zich nog niet uitgelaten over de vraag of ze zich bij de landelijke verkiezingen volgend jaar opnieuw wil kandideren voor het bondskanselierschap.

Volgens NRC-correspondent Eijsvoogel is de uitslag opnieuw te zien als een proteststem tegen het beleid van Merkel:

“De CDU heeft de negatieve trend duidelijk niet kunnen keren, sterker nog: er is een historisch slecht resultaat gehaald met minder dan twintig procent van de stemmen in Berlijn. Daarbij speelt de weerzin tegen Merkel en haar vluchtelingenbeleid zeker een grote rol.”

Twitter avatar JuurdEijsvoogel Juurd Eijsvoogel Neergang van de gevestigde volkspartijen zette zich in Berlijn dus voort, landelijk thema van vluchtelingen domineerde verkiezingen hier

Toch lijkt rol Merkel nog niet uitgespeeld

“Tegelijkertijd geeft van de kiezers die wél CDU hebben gestemd 76 procent aan dat Merkel nog steeds een belangrijke reden was om CDU te stemmen”, zegt Eijsvoogel. “Ze heeft niet alle steun in haar partij verloren.” Bovendien speelde mee dat de CDU in Berlijn niet echt een eigen boodschap had:

“De lokale lijsttrekker van de CDU, Frank Henkel, sprak kiezers ook niet aan met een eigen boodschap. Zijn leus was de laatste week alleen nog een wanhopig: stem CDU om een coalitie van SPD, Die Linke en de Groenen te voorkomen.”

Naast het landelijke vluchtelingenthema speelden in Berlijn ook lokale issues een rol. De stad groeit economisch en in bevolkingsaantal weliswaar, maar heeft tal van problemen waar de regerende coalitie niet goed uitkomt. Zo is nog altijd niet zeker of de nieuwe luchthaven, die al ruim vier jaar geleden had zullen open gaan, volgend jaar in bedrijf kan zijn.

Grote ergernis is er onder de bevolking over de manier waarop het opknappen van buurten leidt tot sterk stijgende huren. Het bestuurlijk apparaat is overbelast, wat voor de burgers tot grote wachttijden leidt bij allerlei administratieve handelingen. Ook de criminaliteit blijft een groot probleem.