Lobbyen voor een grijpstuiver

Cultuurbegroting Het gonst al dagen: wie krijgt alsnog subsidie en is daarmee toch gered? Festivals, Orkater, Huis Doorn, veel culturele instellingen hebben druk gelobbyd bij minister en Kamerleden. Dinsdag komt duidelijkheid.

©

Dat er de komende vier jaar 10 miljoen euro jaarlijks extra naar cultuur zal gaan, is zeker. Bij de onderhandelingen over de extra begrotingsruimte is die wens van de PvdA ingewilligd.

Al vorig jaar hadden Kamerleden door te schuiven met potjes 10 miljoen euro voor één jaar vrijgemaakt. Voor de zomer drongen Kamerleden al aan om dat bedrag ‘structureel’ te maken.

Het is een fractie van de 1,5 miljard die het kabinet op Prinsjesdag aan extra uitgaven verdeelt. Die 10 miljoen zijn een druppel in de cultuurbegroting, waarop vier jaar geleden 200 miljoen euro is bezuinigd. Aan subsidies deelt de rijksoverheid in de periode van 2017 tot 2021 jaarlijks 220 miljoen euro uit. Dat bedrag is bedoeld voor directe subsidies aan de grotere instellingen in de zogeheten basisinfrastructuur. Via de cultuurfondsen gaat 152,66 miljoen euro rijksgeld naar middelgrote en kleinere instellingen.

Kunstorganisaties als Kunsten ’92, Federatie Cultuur en de Akademie van Kunsten becijferden dat er jaarlijks 24 miljoen meer nodig is om noodlijdende culturele instellingen overeind te houden.

Fonds Podiumkunsten verdeelde begin augustus 20 miljoen euro aan meerjarige subsidies, maar becijferde dat 14 miljoen euro meer nodig was om alle positief beoordeelde instellingen subsidie te geven.

Veel instellingen hebben zich de afgelopen maanden met noodkreten, brandbrieven en steunacties tot minister Bussemaker (Cultuur, PvdA) en Tweede Kamerleden gewend. Het is dringen om een klein potje. Wie hebben er sterke lobby’s gevoerd?

Noorderslag en festivals

Een vrijwel zeker succesvolle lobby is gevoerd door theater- en muziekfestivals. Zij bundelden bijna twee jaar geleden hun krachten in de Verenigde Podiumkunstenfestivals om politici duidelijk te maken hoe belangrijk zij zijn in de culturele wereld. Ze becijferden dat hun overheidsfinanciering sinds 2009 met 60 procent is gedaald en stelden dat dat onterecht is, omdat ze niet alleen nieuw, vaak jonger publiek trekken en jonge makers een kans geven, maar dat ze ook nog eens veel meer met gevestigde, gesubsidieerde gezelschappen zijn gaan samenwerken. „Lokaal en landelijk komen we steeds meer centraal te staan in de culturele infrastructuur”, zegt Mark Hospers, festivalcoördinator van Noorderzon.

Dat geld komt er naar ieders verwachting. In de motie”in 2015 werd voor één jaar 3,5 miljoen uitgetrokken voor festivals, waarvan 2,5 miljoen voor podiumkunstenfestivals. Als dat geld er nu structureel komt, kan het Fonds Podiumkunsten een aantal festivals met een positief advies toch subsidie geven. Zoals popfestival Eurosonic Noorderslag, het Nederlands Theater Festival, Musica Sacra Maastricht en Holland Dance.

Huis Doorn en rijksmusea

Een onderzoeksbureau laten uitzoeken hoe groot je financiële problemen zijn en hun conclusies verspreiden onder politici en media. Dat is de strategie van Huis Doorn. Vorige week bracht het museum het rapport naar buiten, waarin BMC Advies uiteenzet waarom de overheidsbijdrage voor huisvesting, collectiebeheer en publieksfunctie te laag is waardoor Huis Doorn „in gevaar is”.

Huis Doorn behoorde vier jaar geleden tot de musea die het sterkst gekort werden. Omdat hun subsidies niet zijn verhoogd, vrezen ze nu voor hun voortbestaan.

Het Letterkundig Museum voerde al vroeg in het jaar een campagne. Om te overleven heeft het 5 ton meer nodig dan de Raad voor Cultuur heeft geadviseerd. Na media-aandacht volgden in juni open brieven van bekende schrijvers als Adriaan van Dis, Remco Campert en A.F.Th. van der Heijden, en illustratoren, vertalers en biografen.

De schrik door Orkater

Een bekende naam is soms nodig om de politici te alarmeren. Orkater viel begin augustus buiten de boot bij het Fonds Podiumkunsten. Wel een positief advies, maar afgevallen omdat het subsidiebudget van het fonds op was. Dat maakte meteen zichtbaar dat het Fonds niet meer in staat is én gerenommeerde instellingen overeind te houden én ruimte te geven aan vernieuwing.

Er circuleren geruchten dat het Fonds meer geld zou krijgen voor subsidies in de categorie Muziektheater, waar Orkater ruim 4 ton had aangevraagd. Als dat gebeurt, zou ook Opera2Day subsidie krijgen, want dat is beter beoordeeld dan Orkater. Het probleem van Orkater is met 4 ton voor Muziektheater niet opgelost. In de categorie Theater heeft het gezelschap ruim 7 ton gevraagd. Om Orkater te helpen moet Den Haag ook voor vijf andere, beter beoordeelde theatergroepen geld vrijmaken (totaal 1,7 miljoen).

Korzo en de talenten

Met drie andere productiehuizen lobbyde Korzo, theater- en dansproductiehuis in Den Haag, om productiehuizen weer direct door het Rijk gesubsidieerd te krijgen, nadat ze er in 2012 door staatssecretaris Zijlstra (VVD) uitgeknikkerd waren. De drie andere kregen in mei een positief advies van de Raad voor Cultuur. Korzo niet. Later viel Korzo bij het Fonds Podiumkunsten, ondanks een positief advies, ook buiten de boot. Zo dreigt het enige productiehuis voor dans geen geld meer te hebben voor het opleiden en begeleiden van talenten. „Voor ons en iedereen kwam het onverwacht”, zegt zakelijk directeur Aukje Bolle. „Kunstenaars, collega-instellingen als Nederlands Dans Theater en Scapino en publiek hebben inmiddels reacties naar politici gestuurd.”

Zelf probeert Korzo politici ervan te doordringen dat de danswereld niet zonder ze kan. „Dan verdwijnt een netwerk en wordt expertise in de begeleiding van jong danstalent afgebroken. Het gaat om hún toekomst. Met de subsidie van de gemeente kunnen we wel door als theater.”

De Appel maakt wakker

Na een bestuurscrisis mislukten twee subsidieaanvragen van de beeldendekunstinstelling de Appel bij de Raad voor Cultuur. De internationaal vermaarde Amsterdamse kunstinstelling dreigt daardoor rijkssubsidie mis te lopen.

Twee weken geleden stuurden de nieuwe directeur en het nieuwe bestuur een brandbrief naar de minister en de Tweede Kamer. „Ze zien de ernst van de situatie in”, zegt directeur Niels van Tomme.

De Raad voor Cultuur heeft geadviseerd de eveneens Amsterdamse instelling Framer Framed de rijkssubsidie te geven. Dat betekent dat de Appel moet aankloppen bij het Mondriaan Fonds. Dat heeft echter al laten weten dat het niet meer zoals in de voorbije jaren uit eigen reserves kan putten, en daarom juist minder kunstinstellingen kan steunen.

Al eerder heeft directeur Birgit Donker aangedrongen op 1 miljoen euro extra voor haar Mondriaan Fonds voor subsidies aan deze instellingen. Dat is naast een oproep voor 1,5 miljoen euro die het Fonds vorig jaar eenmalig kreeg voor het aankoopfonds dat musea steunt bij het verwerven van nieuwe werken.