Historisch verlies voor Merkels CDU in Berlijn

Deelstaatverkiezingen

Anti-immigratiepartij AfD, die voor het eerst deelnam, haalde meteen 14 procent. Dat succes dankt zij aan het vluchtelingenbeleid.

Angela Merkel op een campagnebijeenkomst. Foto AP Photo/Markus Schreiber

Bij verkiezingen in Berlijn heeft de CDU van bondskanselier Angela Merkel zondag opnieuw een pijnlijk verlies geleden. Voor het eerst in de geschiedenis kwam de partij uit op minder dan 20 procent – volgens een voorlopige telling blijft de partij steken op 17,5 procent.

De anti-immigratiepartij AfD deed voor het eerst mee aan verkiezingen in Berlijn en kwam meteen op zo’n 14 procent. Van de AfD-kiezers zegt volgens een peiling 69 procent deze keuze niet gemaakt te hebben uit enthousiasme voor die partij, maar uit onvrede met de andere partijen – vooral over de vluchtelingenpolitiek.

Het omstreden vluchtelingenbeleid van Merkel overschaduwde lokale thema’s in de campagne voor het deelstaatparlement van Berlijn. Twee weken geleden leidde ontevredenheid over het vluchtelingenbeleid ook al tot een nederlaag van de CDU bij deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Vorpommern.

Het percentage van de AfD was in het kosmopolitische Berlijn, zoals verwacht, wel minder hoog dan in het landelijke Mecklenburg-Vorpommern. Daar stemde eenvijfde van de kiezers AfD, die daarmee groter werd dan de CDU. Van de kiezers die in Berlijn wel CDU stemden zegt overigens nog altijd 76 procent dat Merkel een belangrijke reden was CDU te stemmen – helemaal alleen staat ze dus niet in haar partij.

Ook de sociaal-democratische SPD, die in Berlijn samen met de CDU regeert, verloor flink (ruim 6 procentpunt) – maar bleef de grootste partij. De partij van burgemeester Michael Müller kreeg 21,5 procent. Nooit eerder werd een partij in Duitsland de grootste met zo’n klein deel van de stemmen. De coalitie van SPD en CDU is haar meerderheid in Berlijn kwijt.

De liberale FDP, die in 2011 de kiesdrempel van 5 procent niet haalde, kreeg zondag 6,6 procent en keert terug in de Berlijnse politiek. Dat biedt de partij perspectief voor de verkiezingen van najaar 2017 voor de Bondsdag, waarin de FDP sinds 2013 niet meer vertegenwoordigd is. De Piraten haalden nog geen 2 procent en verdwijnen uit het parlement.

Rood-rood-groene coalitie

In Berlijn kan nu een linkse, zogeheten rood-rood-groene coalitie aan de macht komen – van SPD, Die Linke (15,7 procent) en de Groenen (15,2 procent). Net als bij andere verkiezingen waar de AfD meedeed was ook in Berlijn de opkomst hoger dan bij de vorige verkiezingen: 66,7 procent.

De SPD maakt al sinds 1989 deel uit van het stadsbestuur en levert sinds 2001 de burgemeester. Haar grote verlies ten opzichte van vijf jaar geleden is niet alleen op het conto te schrijven van ontevredenheid over de politiek van de regering-Merkel, waarin de SPD ook met de christen-democraten samenwerkt. Berlijn groeit economisch en in bevolkingsaantal, maar heeft tal van problemen waar de regerende coalitie niet goed uit komt. Zo is nog altijd niet zeker of de nieuwe luchthaven, die al ruim vier jaar geleden open zou gaan, volgend jaar in bedrijf kan zijn. Grote ergernis is er onder de bevolking over de manier waarop het opknappen van buurten leidt tot sterk stijgende huren. Het bestuurlijk apparaat is overbelast, wat leidt tot lange wachttijden bij allerlei administratieve handelingen. Ook de criminaliteit blijft een groot probleem.